Verhandelbare geboorterechten en ecologische economie

De bedoeling van dit artikel is tweevoudig: het moet een beeld schetsen van de redeneringen die men in de ecologische economie toepast, en het moet een discussie op gang brengen over een specifiek voorstel in de ecologische economie: het idee van de verhandelbare geboorterechten om het overbevolkingsprobleem aan te pakken. Ik wil benadrukken dat wie allergisch is voor dit idee, niet mag concluderen dat men gans de ecologische economie mag verwerpen. Deze tak van de economie is immers zeer divers. De lezer kan gerust andere ideeën van de ecologische economie aanhangen, samen met zijn geprefereerde bevolkingsregulatiemechanisme.

Laat me beginnen met de drie belangrijkste problemen die de ecologische economie zichzelf stelt, en de hiërarchie ervan.

-Het eerste probleem, het belangrijkste dat de econoom moet zien op te lossen, is dat van de duurzame schaal. De (neo)klassieke economie met het groeistreven faalt op dit belangrijkste punt. Stel u voor dat u met vele andere mensen gaat varen. Het eerste wat moet gebeuren is de afbakening van de zgn. Plimsoll-lijn, de maximale draagkracht van het schip. Indien men teveel wil meenemen op het schip, kan de Plimsoll-lijn onder de zeespiegel komen, en kan het schip zinken. De econoom zal te rade moeten gaan bij de ecoloog om de Plimsoll-lijn van ruimteschip Aarde te bepalen.

-Het tweede probleem dat hij moet oplossen is dat van de rechtvaardige distributie. Hierbij moet hij te rade gaan bij een ethicus. Men moet bepalen wat een rechtvaardige verdeling is van de kajuiten. In de economie was dit een taak voor de overheid (planeconomie) of voor de ‘onzichtbare hand’ achter de vrije markt.

-Als laatste probleem moet hij de efficiënte allocatie bepalen. Als iemand een kajuit krijgt met 10 bedden, en iemand anders eentje zonder, dan is er sprake van onefficiënte allocatie. Dit laatste probleem is het kernterrein van de (neo)klassieke economie, en werd opgelost door een volledig doorzichtige vrije markt met volledige concurrentie en vrijheid van ruilhandel. Door het vraag-aanbod mechanisme zorgt men ervoor dat er niet teveel van dit en te weinig van dat gemaakt wordt. Het houdt rekening met de variabiliteit aan individuele voorkeuren van verschillende mensen.

Laten we vervolgens deze strategie eens toepassen op naar mijn mening een van de dringendste en belangrijkste problemen van de mensheid: de overbevolking. Het is immers duidelijk dat op korte en middellange termijn er vele problemen gaan opduiken als de bevolking blijft toenemen. Oplossingen zoals ‘ruimtekolonisatie’ en ‘terraforming’ van andere planeten zullen pas kunnen over de hele lange termijn, en dan nog hangen hier talrijke fundamentele bezwaren aan vast. Als men het probleem niet snel onder de ogen wil zien, kiest men voor de ‘ natuurlijke’, harde oplossing van hongersnoden, ziekten, oorlogen en rampen.

Het idee van verhandelbare geboorterechten werd voorgesteld door Kenneth Boulding in ‘The Meaning of the 20th Century’ in 1964. Het zorgt voor macrostabiliteit en tegelijk voor een zekere microvariabiliteit (individuele vrijheid). Het idee gaat als volgt: de overheid geeft iedere persoon 1 geboorterecht in de vorm van 10 zgn. ‘decikinderen’. Een gezin heeft zo dus gratis het recht 2 kinderen te krijgen. Het kan er echter ook voor kiezen decikinderen te verkopen of kopen op een vrije markt. Indien blijkt dat er teveel mensen zijn, deelt de overheid nog slechts 0,9 of minder geboorterechten gratis uit. Verdere nuances zijn mogelijk, zoals de keuze enkel de vrouw 20 decikinderen te geven en de man niets. Sterft een kind voordat het zichzelf heeft kunnen voortplanten, dan krijgen de ouders, familieleden of… terug 10 decikinderen. Zo houdt men rekening met het feit dat de overlevingskansen van mensen van plaats tot plaats verschillen. Laten we de 3 bovenvernoemde vragen eens toepassen.
-De schaal: dit wordt opgelost omdat indien elk gezin gemiddeld 2 kinderen heeft (en rekening houdend met de kindersterfte), de bevolking constant zal worden gehouden (een steady state), wat dus de meest duurzame strategie is. Verder kan de overheid vloeiend de bevolking laten dalen of toenemen. Bij bijv. geboortequota’s is dit niet mogelijk, omdat de stap van 2 kinderen per gezin naar de quota van 1 te drastisch is.
-De distributie: het is rechtvaardig in de zin dat iedereen gratis evenveel rechten krijgt, maar het is onrechtvaardig in de zin dat rijke ouders gemakkelijker een derde kinderrecht kunnen bijkopen. Het werkt echter niet polariserend: als rijke ouders rechten bijkopen, daalt hun inkomen, en als arme mensen hun rechten verkopen, stijgt hun inkomen. Vanuit het standpunt van de kinderen bekeken is het ook voordeliger om in een rijk gezin te worden geboren dan in een arm. Het beste is dat men naast de geboorterechten ervoor zorgt dat er een minimum en een maximum inkomen is, maar dat is dan weer een ander verhaal in de ecologische economie…
-De allocatie: Het voordeel van dit systeem tegenover quota’s is dat men hier rekening houdt met de variatie in individuele voorkeuren. Mensen die minder kinderen willen, worden gestimuleerd om hun rechten te verkopen. Mensen die meer kinderen dan het duurzame niveau van 2 kinderen willen, kunnen dat doen mits een ‘vergoeding’. Zo hebben de mensen toch nog een zekere vorm van keuzevrijheid behouden, en zal er dus minder weerstand zijn dan bij het geval van quota’s.

Een ander voordeel dat dit systeem biedt, is het feit dat het zo direct werkt. Hoeveel taksen moet een overheid heffen, hoeveel kindergeld, welke reclamestrategieën zijn het beste om de subjectieve voorkeuren en behoeften van mensen te manipuleren opdat ze minder kinderen gaan verlangen? Zal een verbetering van de positie van de vrouw, beter onderwijs,… voldoende zijn? Verhandelbare geboorterechten sluiten zeker niet deze laatste indirecte maatregelen uit, maar vele moeilijke psychologische studies worden nu wel overbodig. Een verbetering van de positie van de vrouw zal leiden tot een daling van de prijs van een decikind, wat de zaak enkel ten goede komt. Het idee van de geboorterechten accepteert direct dat de voortplanting, net zoals de voeding,… een schaars goed is. De vraag is dus: hoe dit schaarse goed verdelen. Geboorterechtenaanhangers en (neo)klassieke economen beweren dat het prijsmechanisme het best geschikt is om met schaarste om te gaan.

Maar: is dit geen ontheiliging van het leven? Kan men op leven een prijs plakken? Iets een prijs geven betekent immers dat het vervangbaar is door iets anders van dezelfde prijs. De tegenargumenten die de ecologische economen hierop hebben zijn de volgende:

-Is het wel menselijk leven waarop men een prijs plakt? Ten slotte gaat het over nog niet bevrucht leven dat misschien nooit zal bestaan. Waarop men een prijs plakt is een recht. En in een overbevolkte wereld is dit recht schaars.
-Elke ouder staat vroeg of laat voor een keuze: nog een extra kind of niet. Wat die ouder eigenlijk doet is een economische kosten-baten analyse maken. Een extra kind betekent immers meer zorg, groter huis,… Als de ouder beslist geen kind meer te krijgen, wordt dat ‘onbevruchte leven’ vervangen door bijv. meer voedsel voor de andere kinderen, een reis,… Men heeft dat niet bestaande kind in feite een ‘ruilwaarde’ of prijs gegeven.
-In een overbevolkte wereld heeft het leven steeds meer schaarse middelen nodig. Voedsel is levensnoodzakelijk, is schaars, en heeft een prijs. Water weldra ook. Daarna zal de lucht een prijs kennen, tenzij men iets doet aan het overbevolkingsprobleem…
-In de natuur zijn ruilrelaties en ‘handels’ transacties alomtegenwoordig. De hele biosfeer is een ‘handel’ in materie en energie.

Maar: wie markt zegt, zegt beursspeculatie en slapend rijk worden. Op levensnoodzakelijk voedsel zal altijd gespeculeerd worden, tenzij in een rigide planeconomie waar de overheid exact beslist wat je mag eten. Des te groter de markt en des te meer aanbieders van geboorterechten, des te kleiner de prijsschommelingen en des te kleiner de belangstelling in speculatie. Als de prijs van aardappelen dit jaar laag is, gaan volgend jaar minder boeren aardappelen planten, en zal plots volgend jaar de prijs kunnen stijgen, of plots nog meer stijgen na een slechte oogst… Zoiets leidt tot speculatie. Als iedereen verwacht dat de GSM-markt verzadigd gaat worden, zal de beursnotering van een GSM-fabrikant dalen. Als er geruchten zijn dat er een nieuwe uitvinding is, zal het weer stijgen. Zoiets leidt tot speculatie. Als de aardappelmarkt klein is, kan ik alle aardappels kopen en zo de prijs opdrijven en ze verder verkopen met winst. Als de markt echter voldoende groot is, zal mijn invloed te klein zijn en heb ik geen winst. Een belangrijke tegenwerping tegen het geboorterechtenidee is: zal dit tot speculatie leiden? Men verwacht dat die heel klein gaat zijn, maar dat hangt af van de psychologie van de mensen. Gaan ze dit jaar veel kinderen willen en het volgende jaar plots veel minder en daarna terug veel?

Het interessante aan het idee van de geboorterechten, ook al ga je er niet mee akkoord, is dat het inzichten biedt in de vragen die economen trachten op te lossen, de instrumenten die ze bedenken, de mensbeelden die ze (on)bewust hanteren,… Waar zit de echte, fundamentele oorzaak om vrije markten, prijsmechanismen,… te wantrouwen? Waar gaat het precies mis? Waar wordt precies het leven ontheiligd en ontnomen van intrinsieke waarde? Er zijn vast en zeker nog vele bezwaren en problemen i.v.m. verhandelbare geboorterechten, maar dat is voer voor verdere discussies. Men kan echter niet het overbevolkingsprobleem ontkennen, noch de problemen van de ‘zachtere’ en indirectere geboorteregulatiestrategieën.
Problems, Problems, Problems…

Dit bericht werd geplaatst in Blog en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s