“Slut, cunt, whore!” De pijn van porno (boekbespreking)

Getting Off. Pornography and the End of Masculinity”, Robert Jensen, South End Press, 2007.

“Be a man.” – “I choose to struggle to be a human being.” Toen ik de eerste en laatste zinnen van het boek las, werd het me duidelijk dat Jensen iets belangrijks te vertellen heeft. Jensen is professor aan de School of Journalism van de universiteit van Texas. Daarnaast is hij reeds 20 jaar activist die vanuit een sociale rechtvaardigheidsvisie strijdt tegen vormen van onderdrukking van vrouwen (zoals in de seksuele uitbuitingsindustrie) en andere kwetsbare groepen. En ten derde is hij een man die zich feminist noemt en die worstelt met het dominante mannendom. Vanuit die drie perspectieven bouwt Jensen zijn verhaal op: als een wetenschappelijk mediaonderzoeker, een antipornografie-activist en een mens die openhartig vertelt over zijn innerlijke strijd met de bijhorende gevoelens van pijn en verdriet. Vooral deze laatste, persoonlijke ‘touch’ maakt het boek merkwaardig, omdat de auteur zich vaak kwetsbaar en eerlijk opstelt, iets wat we niet gewoon zijn omdat het indruist tegen het beeld van de agressieve, competitieve, dominerende man met zijn drang naar controle en onderdrukking van ‘vrouwelijke’ emoties.

Jensen houdt ons een spiegel voor: pornografie. Deze spiegel maakt duidelijk wat mannelijkheid is, en hoe vrouwen worden onderdrukt. In die spiegel zien we een waarheid die kwetst, een zorgwekkende paradox. Ten eerste wordt porno meer en meer aanvaard. Taboes smelten weg, porno wordt in brede kringen (van voornamelijk mannen) geconsumeerd: socialist of liberaal, links-progressief of rechts-conservatief,…  Porno wordt door mannen niet zomaar “bekeken”, maar “gebruikt” om  gemakkelijker klaar te komen bij het masturberen. Ten tweede zien we dat de mainstreamporno almaar vrouwonvriendelijker wordt: gewelddadiger, vernederender, extremer, pijnlijker voor de vrouw. Is dat geen paradox? Leven we niet in een beschaafde wereld? Hebben ‘linksen’ geen visie van rechtvaardigheid, gelijkwaardigheid, medeleven en solidariteit? Vinden we niet dat verkrachting van vrouwen immoreel is?

Feit is dat, als we oprecht in de spiegel durven te kijken, we moeten vaststellen dat de logica van dominantie centraal staat in onze patriarchale cultuur. Feit is dat zelfs linkse politici vrouwen durven uit te buiten door porno te gebruiken of prostituees te bezoeken. Feit is dat links niet klaar en duidelijk de strijd aangaat tegen porno, noch tegen mannelijkheid. Feit is dat porno de onderdrukking en mishandeling van vrouwen erotiseert, dat vrouwen worden geobjectiveerd, dat vrouwen worden gerepresenteerd als onderdanige hoertjes. De pornoboodschap volgens Jensen: alle vrouwen willen seks met alle mannen, ze houden van de seksuele handelingen die de man eist, en als een vrouw geen zin heeft, kan ze ertoe gedwongen worden “mits een beetje geweld”. En dan zal de domme “slut” wel tot het inzicht komen dat een dubbel anale penetratie (jawel, met twee penissen tegelijk) haar tot ongekende hoogtes zal vervoeren. Maar meestal worden vrouwen gestereotypeerd als nymfomanen die gewillig alles doen wat mannen verlangen. Feit is dat pornogebruikers beweren vrouwen te zien als niet meer dan “drie gaten en twee handen”. Feit is dat zelfs “progressieve” mannen klaarkomen bij beelden van een “gang bang” waarin een vrouw “airtight” wordt genomen door drie mannen die haar “drie gaten opvullen”. En de vrouw heeft zichtbaar pijn, en “airtight” is mainstream geworden…

Wat zegt dat over onze cultuur, over onze mannelijkheid? Waarom wordt expliciet het gezicht getoond van een vrouw die het uitkermt van de pijn omdat ze bloedt uit haar anus of kokhalst van die penis diep in haar keel? Waarom knipt die pornoproducer die beelden niet weg? Wat is er seksueel opwindend aan “ass-to-mouth” waarbij de penis onmiddellijk (zonder hem proper te maken) van anus naar mond wordt gebracht? Is een dergelijke ongezonde en gewelddadige vrouwenvernedering niet storend voor de man die wil masturberen? Twee opties: ofwel slaagt die mannelijke gebruiker erin het leed van de vrouw te negeren, wat wijst op een ernstig gebrek aan empathie. Ofwel vindt hij dat seksueel opwindend… wat duidt op een ernstig gevaar…

Als mediaonderzoeker focust Jensen op drie aspecten van porno: productie, inhoud en consumptie. Er zijn talrijke gevallen van mistoestanden bij de productie van porno. Als gebruiker is het onduidelijk in hoeverre die pornoactrice uit vrije wil gedreven werd, of in hoeverre ze misleid of gedwongen werd. Net zoals bij prostituees komen we in de porno-industrie ook armere vrouwen tegen die geen andere optie zien dan het enige wat ze hebben, hun lichaam, te verkopen. Vele pornosterren werden net zoals prostituees tijdens hun jeugd seksueel misbruikt, iets wat nefast is voor het zelfbeeld. Is het niet verschrikkelijk te bedenken dat een man masturbeert bij het zien van een vrouw die misschien wel onder dwang seksueel werd misbruikt? En zelfs als men weet heeft dat die ene pornoster het echt uit vrije wil doet, moet men bedenken dat men door de aankoop van pornografische producten een vraag creëert waardoor een aantal vrouwen misbruikt zullen worden op manieren die psychisch of fysisch vernederend of kwetsend zijn.

Ook op het vlak van inhoud zien we talrijke zorgwekkende elementen. Reeds een snelle blik in een videotheek geeft onmiddellijk de seksistische boodschappen: “Face fuck her into submission!” en “Natural women just want it perverse.” Vaak zegt de man (de producent/acteur of de cameraman) voor, tijdens of na de seksscène iets wat duidelijk vrouwonvriendelijk is: “Take this, you know you want it.” (p.57) “You like this, don’t you? Tell me you like it! Yeah, give me a fucking tear!” (p.62) ”I don’t know about pain and shit. These girls can take it, they enjoy it.” (p.94)

Wat consumptie betreft gaat Jensen in op het klassieke vooroordeel dat de antiporno-activist(e) denkt dat er een duidelijk causaal verband bestaat tussen pornoconsumptie en verkrachting. Dat is niet wetenschappelijk aangetoond, maar het kan interessant zijn eens te luisteren naar verhalen van slachtoffers en daders van seksueel geweld. Een vrouw getuigt dat ze door haar partner werd gedwongen dingen uit te proberen die hij de avond voordien op de pornovideo zag. Toen bleek dat ze toch niet zo opgewonden geraakte van die nieuwe seksuele handelingen, was het volgens de man haar schuld, en gaf hij haar een stevig pak slaag. Prostituees, vrouwen in opvangcentra, slachtoffers van verkrachting: vele getuigenissen verwijzen naar het pornogebruik als zorgwekkende factor. Jensen beargumenteert dat porno 1) een belangrijke factor kan zijn in de vorming van een mannendominant beeld van seksualiteit, 2) de weerstand van slachtoffers voor ongewenste seksuele handelingen kan afbreken, 3) bijdraagt aan de moeilijkheid van gebruikers om seksuele fantasie van realiteit te onderscheiden, en 4) een handleiding voor misbruik aanbiedt. Misschien is porno geen causaal determinerende factor, toch kan het gebruik ervan tot verkrachting uitnodigen omdat het de interne en sociale inhibitie van verkrachtingsverlangens kan ondermijnen.

Het gevaar van porno wordt net verhoogd omdat het slechts één aspect is van een seksistisch systeem, en omdat de boodschap over seksualiteit wordt versterkt in een patriarchale cultuur. Daarom kunnen we niet enkel focussen op porno, maar moeten we – als we sociale rechtvaardigheid ernstig nemen – ook kritiek geven op het idee mannelijkheid. En daar wordt het relaas van Jensen pas echt interessant en uitdagend voor de mannelijke lezer: Jensen weigert om een man te zijn, hij strijdt om een mens te zijn.

Stijn Bruers

Dit bericht werd geplaatst in Boekbesprekingen. Bookmark de permalink .

3 reacties op “Slut, cunt, whore!” De pijn van porno (boekbespreking)

  1. Marianne zegt:

    Ik hoop dat mensen die porno ‘consumeren’ dit ter harte nemen.

  2. Icesurfer zegt:

    Hallo Stijn,

    bij mij gingen al direkt belletjes rinkelen !
    Universiteit Texas !! -> Bible-Belt !!

    Nare christelijk- achterlijke- amerikaanse- doodstraf staat.
    Laat je als humanistsch- ecologisch aktivist niet misleiden.

    Inhoudelijk: Mannen die zich feminist noemen hebben en dat
    is mijn ervaring ofwel humanistische background,
    of zijn homofiel.
    Niet dat ik wat tegen homofiele mannen heb, MAAR
    homo hebben zich niet te bemoeien met heteroseksualiteit !
    Homo’s hebben net zo min GEVOEL/VERSTAND
    van heteroseksualiteit als omgekeerd,
    heteroseksuele mannen van homoseksualiteit.
    Dat homoseksuele mannen een zekere affiniteit
    met vrouwelijke seksualiteit bezitten,
    blijkt ook uit het onbegrip/negativiteit betreffende masculine-heteroseksualiteit.

    Jensen dus ofwel iemand (homofiel?) die extreem-conservatief-christelijk gedachtengoed promoot/ verdedigt ? Misleiding, verborgen agende ?

    Of werkelijk humanistisch aktivist ?

    P.S. Jensen en ook jij gaan voorbij aan het ENORME LEED van
    HETEROSEKSUELE mannen m.b.t. porno !!
    Veel vrouwen ontnemen heteroseksuele mannen immers hun
    mogelijkheid hun seksuele behoeftes te bevredigen dmv
    machtspolitiek, chantage etc.

    Bovendien is het een leugen vrouwen weer hoofdzakelijk
    in slachtofferrol te presenteren, wanneer het om misbruik,
    uitbuiting mbt seksualiteit gaat.

    Tenslotte laat je geen oor aannaaien door mensen,
    die op slinkse wijze de verworvenheden van
    de seksuele revolutie, waaronder de bevrijding
    van de vrouw trachten terug te draaien.

    mvg, Jos

    • stijnbruers zegt:

      Robert Jensen is atheïstisch Christen, wat wil zeggen dat hij de ethische waarden van Jezus (medeleven, vredelievendheid, solidariteit, verdraagzaamheid, openheid,…) verdedigt, maar dat hij niet gelooft in God en in bepaalde conservatief christelijke taboes. Jensen verzet zich tegen het conservatief Christendom. Zijn seksuele voorkeur doet er niet toe (hij is getrouwd met een vrouw; ikzelf ben hetero en humanist, en ik sta achter de standpunten van Jensen). Jensen kan ook dezelfde kritiek geven op homoseksuele porno, waar ook vaak sprake is van onderwerping en uitbuiting. Overigens: net zoals er verschillende vormen van homoseksualiteit bestaan, bestaan er verschillende vormen van heteroseksualiteit, waarvan sommigen gebaseerd zijn op androcentrische (masculiene) onderwerping van vrouwen.
      Het leed van heteroseksuele mannen als ze geen vrouwonvriendelijk porno kunnen consumeren weegt niet op tegen het leed van vrouwenonderdrukking. (zie bv het maximin-principe)
      En het is niet fout om vrouwen hoofdzakelijk in de slachtofferrol te presenteren als het gaat over seksualiteit. Immers: kijken we naar het aantal mannen die vrouwen gewelddadig behandelen (fysiek geweld, verkrachting, vernedering,…) versus het aantal vrouwen die gewelddadig zijn tegenover mannen, en kijken we naar de historische wortels (patriarchale culturen), dan blijkt dat er een duidelijk onevenwicht is en dat er meer vrouwen dan mannen in de slachtofferrol zitten. Het feit dat de meeste porno bestaat uit masculiene en vrouwonvriendelijke porno, bevestigt dit.
      Tot slot gaat het niet om het terugdraaien van de verworvenheden van de seksuele revolutie. Daar is Jensen ook heel duidelijk in. Het gaat om sociale rechtvaardigheid. Een ethisch verantwoorde seksuele revolutie is conform deze sociale rechtvaardigheid. Onze huidige seksistische cultuur voldoet daar niet aan. Dat is geen echte bevrijding van vrouwen. Zie bv. ook het boek Female Chauvinist Pigs van Ariel Levy. We hebben dus nood aan een nieuwe seksuele revolutie, waarbij we dit keer de waarden van sociale rechtvaardigheid ernstig nemen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s