Een dubbele overbevolking: de voetafdrukken van de veeteelt

Twee belangrijke rapporten van de VN

Onlangs publiceerde het International Panel on Sustainable Resource Management (IPSRM) van het milieuprogramma van de VN (UNEP) een rapport over duurzame consumptie en productie. Het IPSRM is zeg maar het zusje van het IPCC, dat zich niet met klimaat maar wel met duurzaam materiaalgebruik bezighoudt. In hun rapport staat een interessant grafiekje dat kijkt naar al de materialen in eindproducten die een gemiddelde Europeaan consumeert. Hoewel dierlijke producten slechts een paar procent uitmaken van het totale gewicht van materiaalgebruik (de zogenaamde Directe Materiaal Consumptie of DMC), bedraagt de milieugerelateerde impact (de Ecologische impact van Materiaal Consumptie of EMC) ervan zo’n 33%! Het gebruik van fossiele brandstoffen en het gebruik van dierlijke producten zijn de twee ecologische zwaargewichten. In hun invloedrijke rapport lezen we dan ook dat: “een substantiële vermindering van de milieu-impact enkel mogelijk is met een substantiële wereldwijde verandering van voedingspatroon, weg van dierlijke producten.”
En dan is er nog die andere instantie van de VN, de voedsel- en landbouworganisatie (de FAO) die in hun rapport Livestock’s Long Shadow beweren dat de veeteeltsector telkens tot de top twee of drie van de belangrijkste oorzaken van de meest ernstige milieuproblemen behoort, en dat op elke schaal, zowel lokaal als globaal. In het rapport kunnen we lezen: “Inderdaad, de veeteeltsector kan wel eens de belangrijkste speler zijn in het verlies aan biodiversiteit.” Ook het Nederlandse Planbureau voor de Leefomgeving besluit dat het landgebruik en de stikstofvervuiling door de veeteelt verantwoordelijk zijn voor 30% van het biodiversiteitsverlies.

Vier belangrijke voetafdrukken van milieu-impact

De bewering dat de veeteelt een hoge ecologische impact heeft, kunnen we hard maken. Wetenschappers hebben al minstens vier indicatoren ontworpen om de milieu-impact van producten in kaart te brengen: de voetafdrukken. De zogenaamde ecologische voetafdruk is niet alleen: hij heeft nog enkele broertjes en zusjes. En wat opvalt, is dat dierlijke producten telkens veel hogere voetafdrukken hebben dan plantaardige alternatieven.

Welke zijn die vier voetafdrukken? Een overzicht…

1) De ecologische voetafdruk, meet het gebruik van biologisch productieve aardoppervlakte, in het bijzonder de oppervlakte die nodig is voor het gebruik van hernieuwbare materialen, het gebruik van bouwland (infrastructuur, bewoning, mijnbouw) en opname van CO2 ten gevolge van het gebruik van fossiele brandstoffen. De eenheid is globale vierkante meter (gm²), een vierkante meter aardoppervlak met wereldgemiddelde biologische productiviteit. Varkensvlees heeft een ecologische voetafdruk van ongeveer 50 gm²/kg, terwijl seitan (een plantaardige eiwitbron op basis van tarwe) slechts 10 gm²/kg heeft. (Gegevens van Global Footprint Network en Ecolife)

2) De watervoetafdruk, meet het gebruik van proper zoet water voor de productie van gewassen (door verdamping en irrigatie), evenals de hoeveelheid vervuild wordt. Rundsvlees heeft een watervoetafdruk van 16000 liter/kg, terwijl tofu slechts 900 liter/kg vereist. (Gegevens van Water Footprint Network en Ecolife)

3) De koolstofvoetafdruk, meet de uitstoot van alle broeikasgassen (CO2, methaan, N2O,…). De eenheid is kg CO2-equivalent. Melk heeft een koolstofvoetafdruk van 68 kg CO2-eq per liter, terwijl de productie van sojamelk slechts 14 kg CO2-eq per liter aan emissies telt. (Gegevens van Ecofys)

4) De stikstofvoetafdruk, meet de uitstoot van reactieve stikstof (in de vorm van ammoniak, stikstofoxiden of lachgas) die zorgt voor verzuring, eutrofiëring en klimaatopwarming. Kippenvlees heeft een stikstofvoetafdruk van 160 gr stikstof per kg vlees, terwijl de productie van peulvruchten slechts 12 gr stikstof per kg in het milieu brengt. (Gegevens van N-print.org)

Twee belangrijke vormen van overbevolking

Er wordt wel eens gezegd dat de menselijke overbevolking de belangrijkste oorzaak is van de milieuproblemen. Daar zit zeker een grond van waarheid in. Als we kijken naar de voetafdrukken (de koolstof-, stikstof, ecologische en watervoetafdruk), dan kunnen we die wiskundig weergeven met een eenvoudige formule, de milieu-impactvergelijking:

A= B x C,

waarbij A staat voor de Aanslag op de Aarde (de totale voetafdruk van de mensheid), B staat voor de bevolking, en C staat voor de Consumptievoetafdruk (de gemiddelde voetafdruk per persoon).

Het probleem is dat momenteel A groter is dan D, het Draagvlak van de Aarde:

A > D.

Dat wil zeggen dat B en C te hoog zijn, of met andere woorden: dat er te veel mensen te veel consumeren. We hebben dus het tweelingprobleem van overbevolking en overconsumptie.
Maar als we nu kijken naar de factor C, dan blijkt dat de consumptie van dierlijke producten een groter aandeel heeft in de voetafdruk dan andere consumptiecategorieën (bv. verwarming, mobiliteit,…). Eigenlijk wil dat zeggen dat de veeteelt een te grote impact heeft, of met andere woorden: dat er te veel landbouwdieren zijn. We hebben dus een dubbele overbevolking. Parallel met de menselijke overbevolking kunnen we dus ook spreken van een overbevolking van landbouwdieren. Het totale gewicht van de 1,4 miljard koeien in de wereld is groter dan die van de mensenpopulatie. En dan hebben we nog de miljard varkens, de 1,8 miljard schapen en geiten, de 17 miljard kippen en de miljard eenden… Dus in aantal individuen wordt de mensenbevolking overtroffen door het aantal veedieren. En ook de energetische behoeften van al die veedieren is twee keer hoger dan de energie die alle mensen op aarde via voedsel nodig hebben. En als we dan bedenken dat al die landbouwdieren veel water, landoppervlakte, gewassen en energie gebruiken, en veel afval produceren in de vorm van mest, broeikasgassen en verzurende gassen, kunnen we inderdaad spreken van een overbevolking. Die overbevolking is echter bewust door de mens gecreëerd.

Zie ook De voetafdruk van de veeteelt

Dit bericht werd geplaatst in Blog en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s