Je voetafdruk verlagen en levens redden: een zeer effectieve win-win

Een Belg geeft jaarlijks bijna 18.000 euro uit aan voeding, kleding, woning, meubilair, huishoudtoestellen, gezondheid, vervoer, communicatie, cultuur, ontspanning, onderwijs en andere goederen en diensten. Al die persoonlijke uitgaven hebben ook een milieu-impact. Die impact kunnen we meten aan de hand van bijvoorbeeld de ecologische voetafdruk (de biologisch productieve aardoppervlakte die we gebruiken of innemen voor infrastructuur, de productie van hernieuwbare materialen en voeding en de opname van CO2) of de koolstofvoetafdruk (de uitstoot van broeikasgassen, uitgedrukt in kg CO2-equivalenten).

Alle persoonlijke uitgaven van een Belg genereren een ecologische voetafdruk van 5,5 hectare en een koolstofvoetafdruk van 13 ton CO2-equivalenten. Dat is meer dan wat de aarde kan verdragen: de draagkracht van de aarde is niet groot genoeg als alle mensen zo’n hoge voetafdruk zouden hebben.

De voetafdruk van jouw uitgaven wordt bepaald door hoeveel je uitgeeft en aan wat je geld uitgeeft. De totale voetafdruk van persoonlijke uitgaven van een Belg komt dus overeen met de totale uitgaven (iets meer dan 17.000 euro) maal de gemiddelde voetafdrukwaarde per euro (3,2 m² per euro voor de ecologische voetafdruk en 0,8 kg CO2 per euro voor de koolstofvoetafdruk). Dat wil zeggen dat er twee manieren zijn om de voetafdruk te verlagen:

1) de totale persoonlijke uitgaven verlagen (minder euro’s uitgaven) en

2) de gemiddelde voetafdrukwaarde verlagen (geld uitgeven aan andere, milieuvriendelijkere dingen).

De eenvoudigste manier om minder geld uit te geven, is zuiniger omgaan met energie en materialen. Er zijn vele tips om brandstof, elektriciteit en water in je huishouden te besparen. Met die tips kan een gemiddeld gezin al snel honderden euro’s per jaar besparen. Je voetafdruk kan ook sterk dalen door het verminderen van voedselverspilling en het beperken van aankopen van nieuwe goederen. De financiële besparing van al deze tips komt al snel uit op meer dan 1000 euro per jaar per persoon. Maar wat doe je dan met al die uitgespaarde euro’s? Daar zijn vier mogelijkheden voor.

A) Uitgeven aan bijvoorbeeld extra vliegtuigreizen en andere activiteiten en aankopen met een erg hoge voetafdruk. Maar dat creëert een rebound effect (de paradox van Jevons) waardoor je totale voetafdruk zelfs kan toenemen.

B) Meer sparen. Maar als je dat gespaarde geld later gaat uitgeven, is het gewoon een verschuiving van je voetafdruk naar de toekomst.

C) Minder geld verdienen door bijvoorbeeld minder te werken. Maar dan moet goed onderzocht worden wat de macro-economische gevolgen hiervan zijn als iedereen dat gaat doen.

D) Geld wegschenken. Maar als je dat geld gewoon geeft aan anderen waardoor anderen meer gaan uitgeven, is het een verschuiving van je eigen voetafdruk naar die van anderen. Het hangt er dus van af aan wie of wat je dat geld wegschenkt. Doneren aan goede doelen is de beste optie. Daarover later meer.

We kunnen ook onze gemiddelde voetafdrukwaarde verlagen door geld uit te geven aan dingen met een lage voetafdrukwaarde (een lage voetafdruk per euro). De voetafdrukwaarde van een product wordt voornamelijk bepaald door de productiefactoren. Er zijn drie productiefactoren: grondstoffen (inclusief land, natuurlijke voorzieningen en ecosysteemdiensten die de aarde ons biedt), kapitaal (inclusief technologische kennis) en arbeid.

Grondstoffenintensieve producten zijn producten die relatief veel gebruik maken van grondstoffen, landoppervlakte en andere natuurlijke voorzieningen en bij de productie weinig arbeid of technologisch kapitaal vereisen. Vooral deze producten hebben een hoge voetafdrukwaarde. Voorbeelden zijn delfstoffen (zoals mineralen en fossiele brandstoffen), elektriciteit, voedingswaren en papier. Dit zijn producten van de primaire sector (landbouw, bosbouw en mijnbouw) en secundaire sector (zware industrie). (De prijs en dus ook de voetafdrukwaarde van een product wordt ook beïnvloed door subsidies en belastingen. Zo kan het gebeuren dat milieuvervuilende producten toch goedkoop zijn door subsidies en milieuvriendelijke producten duur zijn door belastingen.)

Naast grondstoffenintensieve producten zijn er kapitaal- en arbeidsintensieve producten. Voor deze producten is er bijvoorbeeld veel technologische kennis of arbeid nodig. Die vinden we vooral in de dienstensector: recreatie, sport (met uitzondering van bijvoorbeeld motorsport en golfsport), cultuur, communicatie, informatietechnologie, onderhoudsdiensten, gezondheidszorg en onderwijs. Deze diensten en activiteiten hebben meestal een lage voetafdrukwaarde per euro.

Binnen productgroepen kunnen er nog grote verschillen zijn tussen producten met een hoge en een lage voetafdrukwaarde. Zo is de voetafdrukwaarde van groene stroom (op basis van bv. wind- en zonne-energie) slechts 0,1 kg CO2 per euro. Dat is minder dan 10% van de voetafdrukwaarde van grijze stroom in België (op basis van fossiele brandstoffen en kernenergie). Hetzelfde geldt voor dierlijke producten (bv. vlees, zuivel, leder en wol) in vergelijking met diervrije alternatieven (plantaardige vleesvervangers zoals peulvruchten, kunststof zoals polyurethaan kunstleder en plantaardige vezels zoals hennep). Je kan dus overschakelen op groene stroom, meer plantaardig eten of kiezen voor biologische en fair trade voeding.

Onderstaande tabel (berekend op basis van onder andere Vlaamse input-output modellen voor de ecologische voetafdruk en koolstofvoetafdruk) bevat een overzicht van de voetafdrukwaarden van verschillende uitgaven. Tussen producten met de hoogste en de laagste voetafdrukwaarden is er een factor 10 verschil. Eenzelfde euro kan dus tien keer meer voetafdruk genereren als je die euro uitgeeft aan grondstoffenintensieve producten.

Voetafdruk per euroDus als je geld spaart door zuiniger om te gaan met energie en materialen, is het belangrijk om dat uitgespaarde geld niet uit te geven aan extra grondstoffenintensieve producten, maar wel aan producten met een lage voetafdrukwaarde. Het uitgespaarde geld schenken aan milieuorganisaties en andere goede doelen is natuurlijk ook een mooie optie, want die goede doelen laten een lage voetafdruk na.

Zo komen we tot een heel effectieve win-winmaatregel. Je kunt je voetafdruk verlagen en honderden euro’s uitsparen door zuinigere technologieën te gebruiken (ledverlichting, condensatieketel, energiezuinige A+++ koelkast, balansventilatie met warmteterugwinning, spaardouchekop,…), door zuinig om te gaan met energie (sluipverbruik van elektrische apparaten vermijden, koken met deksel op de pot, woning goed isoleren, verwarming een graadje lager zetten, wassen op 30°, overbodige apparaten uitschakelen,…), door zuinig om te gaan met water (korter douchen, douchewater recupereren voor het toilet,…), door zuinig te rijden (ecodriving aan lagere snelheid, minder snel optrekken, carpooling,…), door voedselverspilling te vermijden (restjeskoken, luchtdichte verpakkingen,…) of door de aankoop van nieuwe goederen te vermijden (tweedehandsgoederen kopen, goederen herstellen, ruilen, lenen…).

Die honderden uitgespaarde euro’s kun je uitgeven aan de effectiefste goede doelen, voor menselijke gezondheid en armoedebestrijding  of dierenwelzijn. Heel concreet kun je met een paar eenvoudige energiebesparingstips zonder comfortverlies jaarlijks meer dan 100 euro uitsparen. Die 100 euro kun je jaarlijks doneren aan de Against Malaria Foundation om zo een leven te redden met de verdeling van bednetten tegen malariamuggen. Met andere woorden: een gemiddelde Belg verspilt jaarlijks honderden euro’s aan energie, water, voeding en grondstoffen. Dat zorgt voor een onnodig hoge milieu-impact, is een onnodig verlies van honderden euro’s en een verlies van levens, want met dat verloren geld hadden meerdere levens gered kunnen worden.

Door de uitgespaarde euro’s weg te schenken aan de effectiefste goede doelen (die een lage voetafdrukwaarde hebben) in plaats van uit te geven aan nieuwe producten met een hoge voetafdrukwaarde, vermijden we het rebound effect.

Dit bericht werd geplaatst in Artikels, Blog en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Je voetafdruk verlagen en levens redden: een zeer effectieve win-win

  1. Thor zegt:

    Ik wacht al jaren op zo’n verhelderend artikel m.b.t. de ecologische voetafdruk. De analyse is begrijpelijk, de synthese is gevat en de perspectieven zijn bruikbaar. Thanks!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s