Goed doen op zijn best (opinie)

Opiniestuk verschenen in De Morgen (8/11/16)

Het essay van Maarten Boudry over effectief altruïsme (rubriek Het Kernkabinet van Zeno, 5/11) lokte veel reacties uit van onder meer Orhan Agirdag, Willem Deconinck, Peter Decat en Dimitri Renmans in De Morgen (8/11). Die reacties zijn tekenend voor een foutief begrip van wat effectief altruïsme werkelijk is.

Een eerste misvatting over effectief altruïsme – vooral geuit door Orhan Agirdag – is dat een effectieve altruïst voor ons eventjes gaat bepalen wat waardevol is. Niet dus: een effectieve altruïst gaat niet bepalen wat we belangrijk moeten vinden, maar pleit wel voor een rationele ethiek. Het probleem is namelijk dat mensen vaak een inconsistente en irrationele ethiek hebben, vol willekeur, en dat ze niet goed weten wat hun eigen belangrijkste morele waarden zijn. Effectief altruïsme kan ons wel helpen bij het zoeken naar wat we het meest waardevol vinden.

Als we dan bepaald hebben wat we het waardevolst vinden, bijvoorbeeld het bevorderen van welzijn, is de vraag met welke interventies we dat doel zo doeltreffend mogelijk kunnen bereiken, en hoe we kunnen weten in welke mate we dat doel bereiken.

Een tweede misvatting over effectief altruïsme is dat een effectieve altruïst geen aandacht zou hebben voor moeilijk meetbare, complexe interventies met onzekere langetermijnresultaten. Democratische of economische hervormingen, acties voor gendergelijkheid, streven naar sociale rechtvaardigheid? Moeten we dergelijke doelen zomaar negeren omdat ze geen duidelijk meetbare resultaten op korte termijn opleveren, omdat ze niet passen in een zogenaamd neoliberaal efficiëntiedenken? Uiteraard niet.

We kunnen een effectieve altruïst vergelijken met een belegger of investeerder (om toch even neoliberaal te denken). Een investeerder is geïnteresseerd in maximale private winst, in een maximale financial return on investment. Een effectieve altruïst is geïnteresseerd in maximale morele winst, in een maximale social return on investment. Maar net zoals bij beleggers of investeerders zien we bij effectieve altruïsten verschillende risicoprofielen.

Je hebt veilige beleggers die een zeker resultaat willen zien bij hun investeringen, en voor altruïsten met een dergelijk risicoprofiel zijn de aanbevelingen van bijvoorbeeld GiveWell interessant. GiveWell werd in 2007 opgericht door enkele jonge investeerders die schatrijk werden bij een Amerikaans beleggingsfonds. Ze besloten hun rijkdom weg te schenken aan goede doelen en – het zal een beroepsmisvorming zijn – gingen daarbij met een ware beleggersmentaliteit op een heel rationele, kritische, analytische manier op zoek naar de beste goede doelen.

Dat onderzoek leverde een zeer belangrijk inzicht op dat de impuls gaf aan de effectieve altruïsmebeweging. Het blijkt dat als je gezondheidsinterventies gaat meten, bijvoorbeeld hoeveel kwaliteitsvolle of gezonde levensjaren een gezondheidsorganisatie kan redden per gedoneerde euro, sommige interventies en organisaties 10 tot 10.000 keer doeltreffender zijn dan andere. Hetzelfde geldt voor organisaties die werken op het vlak van bijvoorbeeld armoedebestrijding en onderwijs in de armste landen. 75% van de initiatieven van goede doelen hebben geen effect, of zelfs kwalijke effecten. Een effectieve altruïst gaat op zoek naar die overige 25%.

Natuurlijk doet een effectieve altruïst ernstige pogingen om geschikte indicatoren te gebruiken die geen perverse effecten opleveren. Agirdag geeft in zijn kritiek (DM 8/11) het voorbeeld van dokters die beoordeeld worden op overlevingscijfers van de patiënten, waardoor die dokters de ergste gevallen niet behandelen wegens een te lage overlevingskans. Een goede dokter wil natuurlijk zoveel mogelijk levens redden. Maar dan is het wel degelijk interessant om rekening te houden met de ernst van de ziekte en de overlevingskansen van de patiënten. Dit staat in de medische wereld bekend als triage en is een voorbeeld van efficiëntiedenken dat al veel levens heeft gered.

Een effectieve altruïst kijkt dus naar indicatoren zoals gezonde levensjaren, effectieve schooldagen of duurzame inkomensstijgingen. Die indicatoren zeggen natuurlijk niet alles, maar als de ene interventie honderd keer meer gezonde levensjaren of schooldagen oplevert dan de andere, is de kans klein dat die andere interventie toch meer goeds realiseert.

Dit inzicht in de extreme spreiding in effectiviteit van interventies is nieuw en zorgt voor een ware omwenteling bij het beoordelen van goede doelen. De reactie van Agirdag is tekenend: vaak denkt men dat bijvoorbeeld het percentage administratiekosten een geschikte indicator is om een goed doel te beoordelen. Hoeveel geld gaat er naar administratie, fondsenwerving en het salaris van de directeur, en hoeveel geld gaat er daadwerkelijk naar projectenwerking? Dat is irrelevant. Als je eten koopt, denk je toch ook niet hoeveel administratie- en reclamekosten dat bedrijf heeft of hoeveel de directeur verdient? Je bent enkel geïnteresseerd in de prijs-kwaliteitverhouding. Zo ook is een effectieve altruïst enkel geïnteresseerd in deze verhouding: hoeveel goeds tegen welke prijs? De berekening is eenvoudig: een goed doel dat 100 keer meer levens redt per gedoneerde euro is beter dan een goed doel dat slechts één leven redt, zelfs al gaat 50% van die gedoneerde euro naar administratiekosten. Zou je echt een brood kopen dat 100 keer duurder is, omdat die bakker minder administratiekosten heeft?

Sindsdien doet GiveWell aanbevelingen over de goede doelen die het sterkst staan op het vlak van bewijs van effectiviteit. Geef je je geld aan een goed doel aanbevolen door GiveWell, dan ben je zeker van je social return on investment, want die werd op een heel transparante en wetenschappelijke manier gemeten en beoordeeld. Ideaal voor de risico-averse altruïst met een veiliger investeringsprofiel.

Naast de veilige beleggers heb je ook de risico-investeerders – de venture capitalists – die bereid zijn te investeren in moeilijker meetbare interventies met onzekere maar potentieel zeer beloftevolle langetermijnresultaten. Ook altruïsten met een dergelijk risicoprofiel – noem ze maar de venture altruists – kunnen hun gading vinden binnen het effectief altruïsme. Het Open Philanthropy Project is een spin-off van GiveWell, geschikt voor de effectieve altruïsten die interesse hebben in een meer gewaagde vorm van goed doen: interventies met een kleinere slaagkans maar met potentieel zeer grote impact. Denk aan het doorvoeren van politieke en economische hervormingen zoals het immigratiebeleid. Of aan het verminderen van het risico op catastrofale rampen. Of het investeren in diervrije producten zoals plantaardige voeding, om weg te gaan van die veeteelt vol dierenleed.

Aan de lezer die afhaakt door al deze beleggerstermen, in de overtuiging dat dat enkel is voor de rijken onder ons: op wereldschaal behoort u hoogstwaarschijnlijk tot de 5% rijksten en bezit u dus zeker voldoende om ook mee te investeren en er goed mee te doen. Voor de meelezende student of degene die twijfelt over zijn carrière: ook daarop kan je dezelfde beleggersslogica toepassen en verschillende pistes vergelijken qua impact. Dat brengt je waarschijnlijk bij  domeinen als politiek of economie. Zoek hiervoor naar de organisatie 80.000 hours.

Tot slot willen we nog even antwoorden op de vele mythes die opdoken in de opiniestukken van Agirdag, Deconinck, Decat en Renmans. Er is wetenschappelijk bewijs dat het redden van kinderen in Afrika niet bijdraagt aan toekomstige overbevolkingsproblemen. Effectieve altruïsten die toch bezorgd zijn om het bevolkingsprobleem, kunnen geld doneren aan organisaties zoals Marie Stopes International die werken rond vrijwillige gezinsplanning om het aantal ongewenste zwangerschappen te verminderen.

Effectieve altruïsten die schoolresultaten in ontwikkelingslanden willen verbeteren, kijken naar de gehele context en naar alle factoren waar ze vat op hebben en pakken eerst de belangrijkste knelpunten aan gaan. Als de schoolresultaten slecht zijn, niet zozeer omdat er te weinig goede leerkrachten of schoolboeken zijn maar vooral omdat kinderen vaak thuis blijven door eenvoudig te genezen worminfecties, dan is het uitdelen van goedkope ontwormingsmedicijnen het doeltreffendst. Het spreekt natuurlijk voor zich dat men enkel gaat ontwormen in gebieden met risico op worminfecties. Van zodra de kinderen ontwormd zijn zal de effectieve altruïst het volgende knelpunt aanpakken en desnoods andere organisaties naar voor schuiven om te steunen. Effectieve altruïsten staan zeker open voor complexe multidimensionele interventies, mits er voldoende aanwijzingen van doeltreffendheid zijn.

Bij het aanbevelen van de Against Malaria Foundation die bednetten tegen malariamuggen uitdeelt in Afrika, hield GiveWell rekening met de mogelijkheid dat die netten misbruikt kunnen worden als visnetten. Dat risico werd onderzocht en verwaarloosbaar geacht. Dankzij die bednetten zien we de afgelopen paar jaar een drastische daling van het aantal malariasterftes.

De beste investering die een donor kan doen is in een NGO die zoveel mogelijk goeds realiseert aan de goedkoopste prijs. Dat een interventie al dan niet zo complex is zodat een een langdurig partnerschap met de lokale bevolking moet aangegaan worden, is daarbij irrelevant. Een interventie die zo doeltreffend en snel een probleem kan oplossen zodat een langdurige partnerschap niet nodig is, kan ook goed zijn.

Net zoals gerandomiseerde controleproeven zeer nuttig zijn in de geneeskunde bij het achterhalen van de doeltreffendheid van een nieuw medicijn, zo zijn dergelijke experimenten ook nuttig bij ontwikkelingssamenwerking. Zulke impactevaluaties zijn inderdaad kostelijk, maar zeer effectief. Kijk maar naar de sterke vooruitgang in de gezondheidszorg dankzij de zogenaamde bewijsgebaseerde geneeskunde. Daarom dat effectieve altruïsten het belang inzien van een bewijsgebaseerde ontwikkelingssamenwerking.

Stijn Bruers (moraalfilosoof), Kris Martens (psycholoog) en Tobias Leenaert (oprichter EVA vzw.) promoten Effectief Altruïsme in Vlaanderen.

Dit bericht werd geplaatst in Artikels, Blog en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s