Kersenplukken in het debat over bio?

Met het EOS-artikel getiteld “Met bio help je het milieu niet vooruit” (met referenties ook hier te lezen), trachtte ik op een onpartijdige en wetenschappelijk onderbouwde manier na te gaan in hoeverre de keuze voor biologische producten een vorm van effectief milieu-activisme is. Bioforum schreef een reactie op het artikel, met ondermeer als kritiek het gebrek aan nuance. Toegegeven, de titel van het EOS-artikel is te ongenuanceerd. De stelling is namelijk dat er onvoldoende wetenschappelijke bewijzen zijn dat biologische landbouw wel milieuvriendelijker is dan gangbare landbouw. Afwezigheid van bewijs is nog geen bewijs van afwezigheid. We weten eigenlijk niet of bio het milieu vooruit helpt, dus kunnen we dat ook niet zo letterlijk zeggen. Op basis van de wetenschappelijke literatuur kunnen we alvast wel zeggen dat de vermeende voordelen van biovoeding op vlak van milieu en gezondheid sterk overschat worden. Er zijn veel effectievere milieu- en gezondheidsmaatregelen die minder kosten.

Het Bioforum schreef ook: “Het is niet wetenschappelijk om aan cherrypicking te doen en enkel die onderzoeken aan te halen die een vooraf geformuleerde stelling bevestigen.” Als ik al een vooraf geformuleerde stelling bevestigd wou zien, dan was het – gezien mijn jarenlange vrijwillige en professionele engagementen bij verschillende milieuorganisaties en mijn steun en consumptie van biovoeding – wel de stelling dat biologische landbouw duidelijk beter is. Maar die stelling heb ik niet kunnen bevestigen. Uit mijn artikel blijkt ook mijn afkeer voor cherrypicking (kersenplukken), het vooringenomen selecteren van anekdotes en studies. Cherrypicking is een vorm van ongewenste willekeur in de pseudowetenschap. In mijn artikel baseerde ik me op systematische overzichtsstudies en meta-analyses. Ik heb het belang van dergelijke meta-analyses doelbewust regelmatig aangehaald, precies om cherrypicking te vermijden.

Het Bioforum kaart de vraag aan of biolandbouw het voedselprobleem kan oplossen. Ja, een mondiale biologische landbouw kan waarschijnlijk alle mensen voeden, zeker als we minder dierlijke producten consumeren, minder voedsel verspillen, en voor de overvoede mensen: minder calorieën eten. Maar deze maatregelen staan los van het landbouwsysteem. Die maatregelen kunnen we ook met een gangbare landbouw nemen. De vraag is of biologische landbouw ook tegelijk de impact op de biodiversiteit kan minimaliseren. Het verlies van biodiversiteit door de landbouw is zo groot dat de landbouw niet enkel als uitdaging heeft om straks 9 miljard mensen te voeden, maar ook om de biodiversiteitscrisis terug te dringen. En het is nog niet zo evident dat een biolandbouw beter is voor de biodiversiteit als die landbouw meer oppervlakte vereist. Ik baseer me hiervoor op meta-analyses die duidelijk aangeven dat biolandbouw lagere opbrengsten heeft. Het Bioforum mag dat dan wel tegenspreken of trachten te nuanceren door te verwijzen naar het Rodale Institute, maar mij lijkt die ene referentie meer cherrypicking in te houden, en als instituut voor biologische landbouw is Rodale ook minder onpartijdig.

Als we naast een mondiale voedselzekerheid en -rechtvaardigheid ook veel waarde toekennen aan biodiversiteit, en als de biodiversiteitscrisis zo groot is, dan kunnen we best alle beetjes inzetten die helpen. Waarom geen en-en-verhaal: productieverhoging samen met een vermindering van voedselverspilling en vleesconsumptie? En waarom ook niet ggo’s inzetten die de landbouw nog een beetje milieuvriendelijker kunnen maken?

Tot slot nog een inhoudelijke kritiek. Het Bioforum verwijst naar een studie van de Wageningen Universiteit die stelt dat de biologische landbouw in Nederland voor tenminste 10 miljoen euro minder negatieve externe effecten veroorzaakt. Ten eerste is dit bedrag een overschatting: het is namelijk gebaseerd op de milieu-impact per hectare landbouwgrond in plaats van per kilogram product. En we weten dat biolandbouw lagere opbrengsten (minder kilogram per hectare) kent. Het grootste deel van die 10 miljoen euro externe milieukosten die de gangbare landbouw produceert is het gevolg van de emissies van stikstof en broeikasgassen. Maar de twee meta-analyses waar ik naar verwijs in mijn artikel geven aan dat de biolandbouw minstens evenveel emissies van stikstof en broeikasgassen heeft per kilogram. Indien we met de milieukosten per kilogram zouden rekenen, zal de biolandbouw veel minder milieukosten besparen. Ten tweede is dat bedrag van 10 miljoen euro ongeveer een factor 10 kleiner dan de meerkost die consumenten extra uitgeven aan biovoeding (indien biovoeding ongeveer 30% duurder is dan niet-bio). Het is belangrijk om externe milieukosten te internaliseren in de prijs, maar de vraag is of de meerkost van biovoeding dan niet te hoog is.

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Blog en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Kersenplukken in het debat over bio?

  1. Olivier Honnay zegt:

    Bioforum en co verwijzen graag naar het recente IPES-Food rapport om te bewijzen dat er geen zware oogstkost is verbonden aan biolandbouw. Helaas verwijst dat IPES-Food rapport naar een meta-analyse (Badgley et al., 2007. Organic agriculture and the
    global food supply. Renew. Agric. Food Syst) die al diverse keren compleet is afgekraakt door landbouwkundigen (Zie bv. Connor 2008 Organic agriculture cannot feed the world. Fields Crop Research.; Kirchmann et al. 2016. Flaws and criteria for design and evaluation of comparative organic and conventional cropping systems. Fields Crop Research).

    Dat Bioforum het niet al te nauw neemt met wetenschappelijke feiten valt nog te begrijpen, het gaat om een lobbygroep. Dat het “International Panel of Experts on Sustainable Food Systems” dat doet is zonder meer verontrustend.

    Ook de meta-analyse van Seufert et al. onderschat de oogstkost trouwens, aangezien de meeste biopercelen in de analyse organische stof importeren uit de conventionele landbouw. Indien dat niet meer mogelijk is komen we weer in de situatie op het einde van de 19e Eeuw terecht (nog voor er guano werd geïmporteerd). Draagkracht van de aarde werd geschat op 3,8 milliard mensen.

    O. Honnay
    (landbouwingenieur en conservatiebioloog)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s