On the interpersonal comparison of well-being, part 2

In a previous article I discussed the possibility of comparing the levels of well-being between different individuals. This is a crucial problem if we want to compare levels of suffering and happiness between different animals such as humans, insects, fish or birds. I demonstrated a general method to put everyone’s utilities (evaluations of well-being) on the same scale. But I ended that article with an open question about the existence of an objective utility measure. Here I discuss a hypothetical possibility for the such an objective measure of well-being that can always be compared with other individuals.

The discreteness of subjective experiences

The crucial idea for an objective measure of well-being, is the finiteness and discreteness of our subjective experiences. From a neurobiological point of view, we can expect that our experiences are fundamentally discrete. Experiences such as pain are generated by a brain, and a brain consists of a discrete, countable number of neurons (about 100 billion in a human brain), which consist of a discrete number of atoms following the laws of quantummechanics where fundamental properties are quantized. Furthermore, each neuron has a discrete number of connections with other neurons (about 1000), and a neuron has a threshold potential, a critical level of polarization of the neuron membrane that initiates an action potential (a firing of the neuron). This means that a neuron fires a discrete number of times per second (about 200 times per second). As a result, a brain can process a discrete, finite amount of information bits per second (about 20 million billion bits per second for the human brain).

The discreteness of brain information processing is confirmed in experimental psychological, in particular psychophysics: the quantitative investigation of the relation between objective external stimuli and subjective internal experiences or conscious perceptions and sensations. Our perceptions appear to be discrete, with a so called just-noticeable difference or JND: the minimum amount an objective stimulus must be changed before the corresponding subjective experience changes. For example, I can increase room temperature from 20°C to 20,1°C and I don’t notice the difference, but when I enter a room at 21°C, I notice the temperature increase.

Our brains are also finite, which means they cannot generate infinite experiences. Hence, there must also be a maximum noticeable difference or MND. For example, above a certain temperature, say 1000°C, I’m no longer able to feel any differences. A thousand or a billion degrees feels the same.

In summary: there is plenty of evidence that our subjective experiences are finite and discrete in nature. This discrete nature of our experiences is crucial for an objective, interpersonal comparison of experiences. Without this discreteness, we have to rely on the general method described in the previous article to interpersonally compare well-being.

The staircase model of experiences

If a stimulus (for example room temperature) is increased, our perception (for example the sensation of heat) increases with many small discrete steps, just like a staircase.The staircase has two important properties. First, and most importantly in this context, each step has a minimum height. No step is infinitesimally high. In other words, the staircase does not look like an inclined plane or slide. Second, the staircase has a minimum and a maximum level. The minimum level is the ground floor, the value 0. And when you reach the maximum level, there is no further step going up.

When there are several stimuli, the staircase can have multiple directions or dimensions. Each stimulus corresponds with a direction. The stimuli include pinpricks, room temperatures, taste sensations, and all other possible perceptions, including the flow of time. So we have a just-noticeable difference for a time interval. We may experience a difference between seconds, but not between milliseconds. There is a maximum frequency, and changes of stimuli at a rate above this frequency are not noticed. Due to the finite neuronal firing rate, we do not experience changes faster than a fraction of a second. If your brain is faster in information processing, you can experience more in one second. For example the visual perception part of a fly’s brain is four times faster than ours, so when a fly looks at something for one second, it is comparable to us looking at it for four seconds. It is as if the fly sees everything in slow motion.

The Weber-Fechner law says that the steps of the staircase can have different widths. In particular: the width of the steps increase when you are higher on the staircase. For example, I can notice a difference between 20°C and 21°C, but when I’m in a sauna, I do not notice the difference between 90°C and 91°C, even though the absolute temperature difference is the same. However, I can notice a difference between say 90°C and 100°C. So the step at 90°C is much wider than the step at 20°C. Around 20°C, the staircase of my heat perception is much steeper.

You can say that evolutionary pressures determined the steepness of the staircase. It is useful to experience a difference between 20°C and 21°C, because these temperatures are experienced in daily life, whereas it becomes less useful to be able to experience the difference between 90°C and 91°C. It would require too much brain capacity and information processing energy to be as highly sensitive at all temperatures as we are at 20°C. So we became most sensitive in the stimulus ranges that we encountered mostly in our evolutionary history. If I burn my hand, it doesn’t matter if the water is 90°C or 100°C, so I don’t need to be able to feel that temperature difference. But when I go for a swim, it matters if the water is 10°C or 20°C.

However, our sensitivity, i.e. the steepness of the staircase and the widths of the steps, can change according to circumstances. For example, when I hold my hand in warm water for a while, my heat sensation becomes adapted to that temperature, and that means I become more sensitive when I put my hand in colder water. Habituation and drowsiness can decrease sensitivity and make the staircase less steep. Also some drugs such as analgesics and anesthetics can make the staircase flatter: a much stronger external stimulus is required before the threshold for pain is reached. When you are in an unconscious state such as a coma or deep sleep, the steps are basically infinitely wide and the staircase is completely flat. When you are slowly waking up after sleep, the staircase becomes steeper again. Expectations, anticipations, attention or focus, and some stimulant drugs can also increase the sensitivity and the steepness of the staircase. For example when you expect a temperature increase, you may notice an increase in temperature sooner.

Due to these circumstantial factors, it is difficult to precisely measure the width of the steps, i.e. the just-noticeable differences (that is why the JND is measured with a detection rate of more than 50%, i.e. when you notice the difference more than 50% of the times). But the crucial point is that the height of the steps is indeterminate, and therefore we can assume that all the steps have the same height. If I can as barely feel the difference between water at 50°C and 51°C as I can feel the difference between 90°C and 100°C, the pain increase when water temperature is raised from 50°C to 51°C is equal to the pain increase when water temperature raises from 90°C and 100°C.

The experiential (hedonic) utility function

A crucial notion of well-being is the utility function. One sentient being can be defined by having one integrated utility function that allows for trade-offs between different costs and benefits, i.e. different positive and negative experiences. Here I focus on the experiential or hedonic utility function, i.e. a function of how good or bad an experience is, where all possible subjective perceptions are the inputs of the function. This utility function is used in hedonistic utilitarianism that aims at maximizing the sum of everyone’s (selfish) happiness minus suffering. For example I have perceptions of room temperature, fear, joint pain, taste pleasure, musical enjoyment, income,… My utility function is integrated, because I can trade-off these perceptions: for example going to a colder, less comfortable room to get a delicious ice cream. Or working less to have more leisure time to listen to music, at a cost of decreasing my income.

The experiential utility function can also include expectations of future experiences. For example I may experience fear of getting toothache when I eat sweet ice creams, and if this fear is worse than my enjoyment of the ice cream, I decide not to eat the ice cream.

The whole input space of the utility function can be divided in three parts: the inputs that generate a positive, a zero and a negative utility. For example, when I’m very rich but have pain from a disease, my overall utility or well-being can be zero. But when a friend comes to visit me, my utility can become positive. The set of inputs that generate a zero utility cuts the input space in two regions. However, this zero utility set can also shift, for example due to adaptive preferences. When I win the lottery and become very happy, after a while I can adapt to my new situation and the richness no longer makes me happy. When I encounter a richer person, I may become jealous and suffer from frustration that I do not have even more money. Or when I have a disability, I can adapt and learn to live with it, such that feelings of discomfort decrease.

Also the steepness of the utility function can change due to circumstances (expectations, drugs, alertness, habituation…). For example consider the pain from pinpricks. I may be able to feel a difference between 2 and 3 needles in my arm, but with some drugs, it is possible that adding an extra needle doesn’t bother me so much anymore (even if I’m still able to feel the difference if the extra needle). In that case, the utility function in that dimension becomes very flat. There are people with pain asymbolia or pain dissociation, who can feel pain, but who do not have any negative evaluation or feeling of unpleasantness of that pain. For them, their utility function in the pain dimension is flat. On the other hand, when you become more and more sensitive to pain from pinpricks, and when you negatively evaluate that pain, your utility function becomes steep. Suppose you are being tortured and you have 100 needles in your arm. The torturer adds a few extra needles, but you won’t feel extra pain. Only after 10 needles have been added, you start to feel a pain increase and your utility level decreases with 1 utility unit due to the extra pain. Your just-noticeable difference in this case is 10 needles, i.e. the width of the pain steps can be measured as 10 input units (10 needles). But the torturer gives you a drug such that you become ten times more sensitive. You can start to feel pain from the slightest tough of an extra needle. You can now feel a difference in pain between 100 and 101 needles. Adding one extra needle becomes as painful as adding 10 needles used to be. So your utility function decreases with one utility unit when only one needle is added. This means your utility function becomes ten times as steep.


Comparing experiential utilities

There are two crucial properties of the inputs of a utility function that allows us to compare utilities of different sentient beings. First, all the inputs are measured on the positive real line segment, i.e. they have positive values. Second, the inputs are discrete and finite.

Concerning the first property, consider for example your income, your fever when you are ill, your desire for food, your stress level, your number of itchy mosquito bites, your number of friends, the number of times you laugh when watching a comedy, your amount of leisure time,… None of these values can be a negative number. These values can be inputs of your utility function, and there is a unique corner point where all the values are zero. In that case, you have zero income, zero friends, zero pain from cold, zero pain from heat, zero suffering from disease, zero enjoyment from food, zero hunger, zero minutes of relaxation with music, zero minutes of stressful work. This corner point is comparable to non-experience or non-existence, so we can give it a utility of zero. Every sentient being has such a unique corner point with utility zero, with zero positive and zero negative experiences. So the corner point always belongs to the zero utility set. Starting from this corner point, we can derive the zero utility set as an indifference curve by trading of inputs. For example increase the fever of a disease and then increase the intensity of laughter with a friend visiting you in the hospital, such that the positive experience of laughter exactly cancels out the negative experience of fever. Increase pleasure that cancels out pain. Increase income that cancels out the loss of leisure time. Decrease income to obtain perfect health, as in the notion of equivalent income for health.

With a corner point of utility zero, and a well-defined utility function that allows to derive an indifference curve starting at this corner point, we can interpersonally compare zero well-being. But we can not yet compare different positive or negative levels of well-being. For this, we need the second crucial property of the inputs: the finiteness and discreteness. We have seen that the inputs of a utility function are discrete, and that means that the levels that the utility function can take are discrete as well. The utility function becomes like a multidimensional staircase. Consider a room with walls in the north-south and west-east directions. In this room, there is a two-dimensional staircase. The south-western corner of the room is at the ground floor level (i.e. zero utility). Moving north corresponds with increased happiness, so the stairs go up. Moving east corresponds with increased suffering, so the stairs go down to the basement. Moving in a north-eastern direction keeps you at the ground floor level. The stairs cannot only go up or down, but might also have different steepness levels. Moving from south to north might be steep, with high steps, moving from west to east might be relatively flat, with small steps.

Furthermore, because of the finiteness of our brains, the inputs (stimuli) as well as the utility function itself are always finite: they cannot take a value of plus or minus infinity. The utility function has horizontal asymptotes. That means our multidemensional staircase has a highest and a lowest level. Also, the finiteness of the inputs imply that the steps cannot go infinitesimally small (low or flat). That is crucial, because now we can go looking for the smallest step in this multidimensional staircase: the step with the least height. There is a point and a direction, such that if you are at that point and move in that direction, then you rise the least, because that step has the smallest height. You can define its height to be one utility unit. So now we have our utility scale that allows for interpersonal comparisons.

For each sentient being, there is such a smallest difference in experienced utility, a smallest step. That step can be defined to have a height of one utility unit. That means that next to the zero level we can also interpersonally compare utility units or utility differences. Each sentient being has its own utility function that can be represented as a multidimensional staircase in a multidimensional room. Some stairs go up, some stairs go down. Two persons have two rooms that each contain one staircase, and the challenge is to derive whether a point in the first room is at the same height as another point in the second room. This can be done: every staircase has a unique ground floor (level zero), and the corner of the room is at this level. And the height of the smallest step of each staircase is the same for each room. With these two properties, we can compare the heights between different rooms.


The full (preference) utility function

For most sentient beings, their utility function has only subjective perceptions or experiences as inputs. However, some sentient beings with the capacity for abstract, rational thought, can also include non-experiential aspects in their utility function. For example you might have a preference for the truth, even if it hurts when you know the truth. You might have a preference that your spouse doesn’t cheat on you, even if you will never know about the adultery and never experience bad emotions. You might also have an altruistic preference that other people are happy, even if you will never know those other people or will never see their happiness. You might have a preference for fairness and justice, even when you are not the victim of injustice. You might even have a preference for your own non-existence.

The full utility function takes into account our hedonic experiences plus all other things that we want, all our other preferences. So our complete utility function can be very complex and broad. It contains literally everything that we value and prefer, even if we don’t experience it. This full utility or preference utility is used in preference utilitarianism.  The non-experiential aspects might raise or lower the full utility function. This property is useful in population ethical theories such as (variable) critical level utilitarianism where the experiential utility function gets subtracted with a constant.

The interpersonal comparison of utility can easily be generalized to the full utilities, because we can make trade-offs between a perceptual input and a non-perceptual input: how much are you willing to pay (experience a lower income) or suffer to know the truth? How much are you willing to be tortured in order for there to be world peace after you die? How much are you willing to sacrifice yourself in order to conserve nature or beautifull works of art after you (and all other sentient beings) die? The point is that we can compare the minimum difference in experiential utility with a difference in non-experiential utility, even if the utility of the non-experiential preferences would be continuous instead of discrete, and even if we do not subjectivelly feel those more abstract non-experiential preferences like we feel pain from a needle.

Comparing full utilities

There are some issues with comparing full utilities. First is the issue of multiple simultaneous utilities. It is possible that the brains of one sentient being generate two or more separate utility functions at the same time, as if that person has a multiple personality disorder. Think for example of a split-brain patient whose right hemisphere has different preferences than his left hemisphere. Or a sentient being who can make a trade-off between food and safety (e.g. moving to an unsafe area to obtain food and avoid a feeling of hunger), and between mating and pain relief (e.g. choosing for painful mating), but not between food and pain relief. Each utility function counts as a separate person.

Second is the issue of counting different utilities through time. The evaluation of time introduces two problems. First is the question how much we experience in a time interval, and second is the question how we value the different experiences in a time interval.

We can directly experience the flow of time, but not time intervals (except indirectly through memory, but then the time interval is already in the no longer experienced past). However, as mentioned above, our experiences have a maximum frequency due to the finite information processing rate of our brains. This means your utility function is evaluated a finite number of times per second. After your just-noticeable time difference, you reevaluate your utility function. Someone with a faster brain has more experiences and more evaluations of its utility function in a time interval. In interpersonal comparisons, every separate evaluation of the utility function counts. It is as if each instantaneous experience counts as an experience of a separate person. In other words, for an interpersonal comparison of well-being, the well-being experienced in a second for a sentient being whose brains are twice as fast as yours, counts twice as much as your well-being experienced in that second.

But we also have to make a distinction between the remembering self and the experiencing self. The experiencing self lives in the present moment and evaluates well-being or utility after each just noticeable time period. The remembering self evaluates utility for a past episode, based on memory of the experiences in that episode. The utility function of the remembering self can be different from the (sum of) utility functions at each of the experienced instantaneous moments, i.e. for each of the experiencing selves during a time interval. Suppose for example you can choose between two painful episodes. The first has a longer time interval with a steady pain slowly decreasing to zero. The second has a shorter time interval, with a very brief high peak of pain and an abrupt ending where pain suddenly drops to zero. Combining your experiencing selves, they choose the second episode, because there are fewer moments of experienced pain. But the remembering self uses a peak-end rule: in the second painful episode, the pain at its peak and the pain at the end are both higher than in the first episode, so the second episode is considered worse. Also, the remembering self evaluates life satisfaction, whereas the experiencing self evaluates momentaneous happiness, which is different from life satisfaction.

When comparing well-being between persons, we have to make sure that we either compare the utilities evaluated by their remembering selves, or the utilities evaluated by their experiencing selves, but not the evaluation of one person’s remembering self with the other person’s experiencing self.

An example

Assume, as an example, that a caterpillar is a sentient being and is on fire. How bad are the burns for the caterpillar? According to the discrete input model discussed above, we can measure the just-noticeable differences of pain from the burns. Going from zero burns to a just-noticeable burn decreases the utility with one unit. An extra burning sensation decreases the utility with another unit, and so on. Suppose the caterpillar on fire experiences 100 negative utility units, which means 100 just-noticeable differences of pain are exceeded. Now I want to compare this with me being on fire. Perhaps, hypothetically, when my little finger is on fire, I also experience 100 negative utility units, as much as when the whole caterpillar is on fire (because my little finger is as big as the caterpillar’s body). The surface area of my whole body is say 1000 times the surface area of my little finger, but that does not yet mean that my whole body being on fire is 1000 times worse than my finger being on fire. Due to the Weber-Fechner law, the more I am on fire, the less extra pain I experience when an extra square centimeter of skin is on fire. That means when my body is fully on fire, I experience say only 10.000 negative utility units instead of 100.000. In other words, for a caterpillar, being completely on fire feels the same as my little finger being on fire feels to me. When I’m completely on fire, it feels 100 times worse than what the caterpillar can experience.

But we also need to take into account the brain processing speed. Perhaps my brain is ten times faster, which means ten times more pain evaluations per second. In that case, the caterpillar being on fire for ten seconds feels like my little finger being on fire for one second. That does not yet mean that my finger being on fire for one second is 10 times worse than a caterpillar being on fire for one second, because I might have different preferences for time intervals. We have to consider the utility function of my remembering self and the remembering self of the caterpillar. Perhaps my remembering self doesn’t care that much about the number of experiences per second or the length of a painful episode. That means the length of time gets discounted. If my remembering self mainly cares about the peak pain experience, then the length of time is less important and one second of having a finger on fire is say only twice as bad as a caterpillar being on fire for one second. When my whole body is on fire for one second, it becomes 200 times as bad as what the caterpillar experiences.

What if experiences are not discrete?

Suppose that our assumption of discreteness of inputs of the utility function is invalid: the inputs as well as the utility function are continuous, which means that the utility function can take any real value and there is no smallest utility difference (minimal step height). In that case, we can no longer compare the differences in levels of utility, and we have to revert to the method described in the previous article, namely normalization (e.g. dividing your utility level by the spread or standard deviation of all possible utility levels that you can get for all possible choices that we can make). This can have drastically different results when comparing well-being and suffering.

In the above example with the caterpillar, I argued that my pain could be 100 times worse than the pain of the caterpillar. Now suppose that pain experiences were continuous instead of discrete. With a continuous input model, we have to use the utility normalization procedure. Suppose there are only two possible situations for the caterpillar: either the caterpillar dies by fire, or lives by avoiding the flames. Suppose the first situation corresponds with 100 negative utility units, the second with 0. The spread of utilities between those two situations is also 100, so dividing the utility levels by the spread gives a normalized utility of minus 1 for being on fire. Now we do the same for me: there are two possible situations: being completely on fire, with 10.000 negative utility units, and not being on fire, with utility 0. Dividing by the spread (10.000) gives a normalized utility of minus 1 when I’m on fire. In that case, being on fire for the caterpillar is as bad as being completely on fire for me, and 1000 times worse than my little finger being on fire. If insects can suffer, and if suffering is continuous instead of discrete, insect suffering might vastly trump human suffering.

Geplaatst in Artikels, Blog, English texts | Tags: , , | Een reactie plaatsen

Mogen rupsen dan wel het milieu vervuilen?

Opinie over eikenprocessierupsen en milieu-ethiek, verschenen in De Morgen (06-07-2019)


Nu dachten we goed te doen voor het milieu door zomereiken te planten in onze parken, tuinen en lanen. In tegenstelling tot de Amerikaanse eik trekt de zomereik meer insectensoorten aan; goed voor de biodiversiteit. Maar daardoor krijgen we meer last van de eikenprocessierups. Was het hoogmoed, dat we de neveneffecten van ons ingrijpen in de complexe natuur onderschatten? Niet enkel onze gezondheid, maar ook onze morele waarden worden getroffen door giftige rupsenhaartjes.
We vinden een gezond milieu belangrijk. Maar dat rondslingeren van giftige piepkleine brandharen die jarenlang problemen kunnen veroorzaken, is niets anders dan serieuze milieuvervuiling. Als een fabriek zoiets deed, hadden milieuactivisten massaal geprotesteerd. Mensen zijn niet de enige milieuvervuilers. Maar hoe pakken we deze rupsenvervuiling aan?
Milieuactivisten verkiezen een preventief beleid. Dus in dit geval de oorzaak aanpakken, door preventief de eiken te kappen? Nee, dat is louter symptoombestrijding, zeggen ze. Volgens sommigen is de echte oorzaak de mens. Niet omdat wij de eiken hebben aangeplant, maar omdat wij het klimaat hebben veranderd, wat die rupsen graag hebben. Eigen schuld, jeukende bult. De mate van misantropie valt op bij veel activisten die vinden dat we de rupsen nu maar moeten tolereren. Die misantrope houding is riskant, want het kan de geloofwaardigheid van de milieubeweging helpen ondergraven. Zeggen dat die rupsen nuttig zijn in de natuur, helpt ook niet, want dan zijn meer rupsen misschien nog beter. Of is het huidig aantal rupsen toevallig optimaal?
Het verschil tussen symptoom- versus oorzaakbestrijding is irrelevant, want het is niet helder te bepalen. Symptomen kunnen op zich oorzaken zijn van problemen. En er zijn vele parallelle oorzaken van een probleem, die elk op hun beurt dieperliggende oorzaken hebben. De haartjes, de rupsen, de eiken, de klimaatverandering, het economisch systeem, de mens, de oerknal,… Welke deelverzameling van al die oorzaken zijn dan de ‘echte’ oorzaken om te bestrijden? Waar het wel om gaat, is het verschil tussen kosteneffectievere versus minder effectieve maatregelen. Denk zoals een econoom: hoe bereiken we onze doelen zo goedkoop mogelijk? De afgelopen klimaatverandering is dan wel een oorzaak van de huidige rupsenoverlast, maar het klimaat op korte termijn terugschroeven is allesbehalve kosteneffectief.
Denk ook zoals een ethicus: wat zijn onze doelen of waarden precies? De processierupsendiscussie toont aan dat we het niet goed weten. Processierupsen komen minder voor op beschaduwde eiken in bossen, dus laten we de vrijstaande eiken vervangen door andere bomen? Nee, dat is tegen de belangen van eiken, zeggen bomenliefhebbers. Dan zijn processierupsen een dubbel kwaad: ze schenden zowel ons belang om niet ziek te worden als het eikenbelang om niet kaalgevreten te worden.
We moeten belangen afwegen. Maar we mogen geen fictieve belangen meetellen. Een eik zelf, of een stadspark, heeft geen bewust besef van belangen, en dus geen voorkeur voor boomsoort, doodsoorzaak of natuurlijk evenwicht. Onze voorkeur voor een eik in plaats van een berk is louter onze eigen esthetische voorkeur. Wij kunnen een eik waardevol vinden, maar de eik zelf vindt niets. We mogen dus niet onterechte, fictieve belangen toeschrijven aan eiken, stadsparken of natuurgebieden. De belangen die we moeten afwegen, zijn onze esthetische voorkeur voor een bepaalde boomsoort, versus ons belang (en dat van onze honden en andere dieren) om niet ziek te worden van giftige rupsenhaartjes.
Het wordt complexer: er komen meer aanwijzingen dat insecten welzijnsgevoelig zijn en dus welzijnsbelangen hebben. De rupsen vergiftigen of verbranden? Nee, dat is te drastisch volgens dierenliefhebbers: we gaan toch ook geen mensen in brand steken, zelfs al zouden ze even hardnekkig het milieu vervuilen? Tegelijk horen we dan het voorstel om natuurlijke rupsenbestrijding in te zetten, zoals koolmezen. Dat is alsof we reusachtige vliegende dinosaurussen zouden inzetten om menselijke milieuvervuilers te bejagen. De populatie koolmezen neemt trouwens ook toe, en ze doden net als insectengif ook onschuldige rupsen. En ze stammen af van dinosaurussen.
De huidige kennis is te beperkt om te weten of het welzijnsverlies veroorzaakt door rupsenverdelging erger is dan de gezondheidsproblemen van rupsenhaartjes bij mensen, honden en wilde dieren. Er moet meer wetenschappelijk onderzoek komen naar het welzijn van dieren in de natuur, en hoe we veilig en doeltreffend kunnen ingrijpen om ieders welzijn te bevorderen. Hoe we het rupsenprobleem nu oplossen, laat ik in het midden, maar we moeten dringend onze waarden en opvattingen over mens en natuur helder krijgen, en we mogen geen denkbeeldige belangen meerekenen.

Geplaatst in Blog | Tags: | Een reactie plaatsen

The large income benefits of migration

This is an English summary of my master’s thesis in policy economics (University of Leuven). The thesis can be downloaded here.

Injustice, inefficiency and harm of migration restrictions

Unequal pay for equal work, a welfare loss of billions of euros, and thousands of deaths. Injustice, inefficiency and harm are the three consequences of a migration restriction or closed borders policy.

Migration restrictions create a global wage gap, with real wages (for the same work, the same skills and the same employer education level) about 4 times higher in rich countries than in low and middle income countries (Clemens, Montenegro & Pritchett, 2008). This factor 4 is the place premium that measures the increase in income of a foreign worker from a poor country who is going to work in a rich country. This place premium in wages is one of the biggest price disruptions on the international market. The hourly wage in a poor region is 75% lower than in a rich region. This percentage can be compared with the gender pay gap: in Belgium the average hourly wage of a woman is about 8% lower than a man (Van Hove & De Vos, 2017). The pay gap based on origin is almost 10 times larger than the pay gap based on gender.

This injustice is the result of a global labor market that is not in equilibrium. Productive workers are prevented from going to work where labor productivity is highest (Borjas, 2015). In poorer countries there is a labor surplus (or capital shortage), in richer countries there is a labor shortage (or capital surplus).

This disequilibrium in the global labor market also leads to a loss of productivity worth billions of euros. If workers cannot migrate to places with the highest labor productivity and entrepreneurs cannot migrate to places with the best entrepreneurial climate, then win-win situations are hampered. Stopping migrant families at the border prevents mutually beneficial transactions between employees and employers, between producers and consumers, between buyers and sellers, between tenants and landlords. Just like freer international movement of goods and capital, freer movement of workers will improve the efficiency of the world economy. A freer migration can increase real global income (according to purchasing power) or gross world product (GWP) by 10% to 100% (Clemens, 2011). For comparison: the potential global income growth of freer migration is an order of magnitude higher than the income growth from further liberalizing international goods and capital markets. The removal of barriers to goods and capital flows can increase global income by only a few percent (Clemens, 2011).

Finally, limiting migration and closing national borders is directly harmful. There is direct damage because migrants, asylum seekers and refugees often take unnecessarily high risks of entering a country. At least 1000 people die every year in their attempt to reach Europe via the Mediterranean (UNITED, 2018).

The income changes of migration

The income effects for different population groups were studied on the basis of a literature review (see references). The literature studies show coherent results. The migration surplus per migrant measures the expected increase of the world income (the sum of everyone’s income) when one extra migrant from a poor region is admitted to the labor market of a rich region. This migration surplus is almost 30,000 euros per year per migrant.

The migrants are the biggest winners, because they can see their real wage multiplied by a factor of 4.  But the native population in the recipient countries can also benefit from immigration. Extra migrants means: extra customers and extra tenants, but also extra entrepreneurs and of course extra workers who can, for example, mitigate the public finance problems associated with an aging population in rich countries. All this contributes to the local economy in a recipient country. As a result, about one third of the migration surplus of € 30,000 per year per migrant, is to the benefit of the native population, in particular capital owners (employers, shareholders, real estate owners).

The average real wages of native workers are almost unaffected by immigration: studies indicate small income changes, sometimes a bit positive, sometimes a bit negative. If mainly low-skilled workers immigrate, then the wages of native low-skilled workers and the already present migrants may fall. For the low-skilled workers in the rich region, this is a decrease of around 1000 euros per year per new migrant. This cost is distributed over the entire population of low-skilled native workers and can be more than offset by the increase of 10,000 euros per year for the rest of the native population. With a progressive tax and income redistribution, the net wages of (low-skilled) native workers can rise.

The migrants receive roughly two thirds of the migration surplus (i.e. € 20,000 per year per migrant), but a bit less than half of their share is send to their relatives who are left behind in the poor region. Due to these remittances, the population in the countries of origin can also benefit from emigration. Especially workers in those poor countries can see an income increase.

The result of the literature overview can be summarized in the figure below. The width and height of the bars correspond to the population size and the real incomes of the various population groups, respectively. The dotted lines represent the situation after migration. The biggest winners are the migrants (green bar) who see their income increase sharply. The remaining workers in the countries of origin (yellow bar) see their income rise because there is less labor surplus in those countries during emigration and because the local population receives money transfers (remittances) from the migrants. The capital owners in the recipient countries (blue bar) see their capital income increase because their capital becomes more productive with extra workers. The average wages of workers (red bars) remain approximately constant. The highly educated can get slightly higher incomes, the lower educated slightly lower.

Income effects of migration

Explanations of the income effects

On the basis of a global general equilibrium model, explanations were given for the absence of significant decreases in the average wages of native workers due to immigration. The two most important explanations for this wage inelasticity of native workers are:
1) the complementarity of migrant and native labor in the short run, because immigrants are more mobile and can therefore ‘grease the wheels of labor market’ in the rich region by migrating to places where their productivity is highest (Borjas, 2001), and
2) the additional capital investments in the long run , because they can greatly increase productivity and employment in the rich region.

Policy implications

Economics professor Bryan Caplan and supporters of open borders (Caplan, 2015; Matthews, 2014; Open Borders, 2019) argue that migration restrictions are comparable to stopping job applicants and workers at the gates of companies, or stopping customers at the doors of shops. This restriction of freedom is not only harmful to the applicant, worker or customer, but also to the employer and shopkeeper.

There is a lot of arbitrariness in the policy of closed borders: why should borders be closed to migrant workers while they are open to flows of capital and goods and to tourists? Why should borders be closed between countries or country unions (such as the EU), while they are open between municipalities, provinces, regions and states?

Migration restrictions lead to an unjust pay gap between poor and rich regions, a global loss of wealth of billions of euros (almost half of total income), an aggravation of the aging problem in rich countries, a disadvantage for both native people and migrants, a huge death toll of migrants, a restriction on freedom of consumers and producers, and an undesirable arbitrariness. If we look at the economic literature on migration, we see a clear consensus among economists that a policy of freer migration offers more advantages than disadvantages (New American Economy, 2017; Open Borders, 2019c).

Opening up national borders for labor migration (Caplan, 2015; Matthews, 2014; Open Borders, 2019a) is the most far reaching but logical recommendation of this study. Open borders between countries are an extension of open borders between municipalities: just as one can move from one municipality to another (subject to registration in the new municipality), one could move from one country to another for living, working and shopping. In the short run, when completely opening borders is not politically feasible, one could gradually liberalize migration and increase the immigration rate.


Peer reviewed academic articles

Aleksynska, M., & Tritah, A. (2015). The heterogeneity of immigrants, host countries’ income and productivity: a channel accounting approach. Economic Inquiry, 53(1), 150-172.

Alesina, A., Harnoss, J., & Rapoport, H. (2016). Birthplace diversity and economic prosperity. Journal of Economic Growth, 21(2), 101-138.

Angrist, J. D., & Kugler, A. D. (2003). Protective or counter‐productive? Labour market institutions and the effect of immigration on EU natives. The Economic Journal, 113(488), F302-F331.

Aubry, A., Burzyński, M., & Docquier, F. (2016). The welfare impact of global migration in OECD countries. Journal of International Economics, 101, 1-21.

Aydemir, A., & Borjas, G. J. (2007). Cross-country variation in the impact of international migration: Canada, Mexico, and the United States. Journal of the European Economic Association, 5(4), 663-708.

Bargain, O., Orsini, K. & Peichi, A. (2011). Labor Supply Elasticities in Europe and the US. IZA Discussion Paper No. 5820.

Bauer, T. & Zimmermann, K. (1999). Assessment of Possible Migration Pressure and its Labour Market Impact Following EU Enlargement to Central and Eastern Europe. IZA Research Report No. 3.

Blau, F. D., & Kahn, L. M. (2015). Immigration and the Distribution of Incomes. In Handbook of the economics of international migration (Vol. 1, pp. 793-843). North-Holland.

Borjas, G. J., & Ramey, V. A. (1995). Foreign competition, market power, and wage inequality. The quarterly journal of economics, 110(4), 1075-1110.

Borjas, G. J., Freeman, R. B., Katz, L. F., DiNardo, J., & Abowd, J. M. (1997). How much do immigration and trade affect labor market outcomes?. Brookings papers on economic activity, 1997(1), 1-90.

Borjas, G.J. (1995). The Economic Benefits of Immigration. Journal of Economic Perspectives, 9(2), 3-22.

Borjas, G. J. (2001). Does immigration grease the wheels of the labor market?. Brookings papers on economic activity, 2001(1), 69-119.

Borjas, G. J. (2003). The Labor Demand Curve is Downward Sloping: Reexamining the Impact of Immigration on the Labor Market. Quarterly Journal of Economics, 118(4), 1335-1374.

Borjas, G. J. (2006). Native internal migration and the labor market impact of immigration. Journal of Human resources, 41(2), 221-258.

Borjas, G. J. (2008). Labor outflows and labor inflows in Puerto Rico. Journal of Human Capital, 2(1), 32-68.

Borjas, G. J. (2013). The analytics of the wage effect of immigration. IZA Journal of Migration, 2(1), 22.

Borjas, G. J. (2015). Immigration and globalization: A review essay. Journal of Economic Literature, 53(4), 961-74.

Bratsberg, B., Raaum, O., Røed, M., & Schøne, P. (2010). Immigration Wage Impacts by Origin (No. 1030). Centre for Research and Analysis of Migration (CReAM), Department of Economics, University College London.

Card, D. (2001). Immigrant inflows, native outflows, and the local labor market impacts of higher immigration. Journal of Labor Economics, 19(1), 22-64.

Card, D. (2009). Immigration and inequality. American Economic Review, 99(2), 1-21.

Clemens, M. (2011). Economics and Emigration: Trillion-Dollar Bills on the Sidewalk? Journal of Economic Perspectives, 25(3), 83–106.

Clemens, M. A. (2013). Why do programmers earn more in Houston than Hyderabad? Evidence from randomized processing of US visas. American Economic Review, 103(3), 198-202.

Cortes, P. (2008). The effect of low-skilled immigration on US prices: evidence from CPI data. Journal of political Economy, 116(3), 381-422.

D’Amuri, F., & Peri, G. (2014). Immigration, jobs, and employment protection: evidence from Europe before and during the great recession. Journal of the European Economic Association, 12(2), 432-464.

Di Giovanni, J., Levchenko, A. A., & Ortega, F. (2015). A global view of cross-border migration. Journal of the European Economic Association, 13(1), 168-202.

Docquier, F., Özden, Ç., & Peri, G. (2011). The wage effects of immigration and emigration. The World Bank.

Docquier, F., Ozden, Ç., & Peri, G. (2013). The labour market effects of immigration and emigration in OECD countries. The Economic Journal, 124(579), 1106-1145.

Docquier, F., Machado, J., and Sekkat, K. (2015). Efficiency Gains from Liberalizing Labor Mobility. Scandinavian Journal of Economics 00(0), 1–44.

Dustmann, C., Frattini, T., & Preston, I. P. (2012). The effect of immigration along the distribution of wages. Review of Economic Studies, 80(1), 145-173.

Dustmann, C., Frattini, T., & Glitz, A. (2007). The impact of migration: a review of the economic evidence. Centre for Research and Analysis of Migration (CReAM), Department of Economics, University College London, and EPolicy LTD, November, 1-113.

Edo, A. (2018). The impact of immigration on the labor market. Journal of Economic Surveys. doi:10.1111/joes.12300.

Elsner, B. (2013). Emigration and wages: The EU enlargement experiment. Journal of International Economics, 91(1), 154-163.

Felbermayr, G. J., Hiller, S., & Sala, D. (2010). Does immigration boost per capita income?. Economics Letters, 107(2), 177-179.

Foged, M., & Peri, G. (2016). Immigrants’ effect on native workers: New analysis on longitudinal data. American Economic Journal: Applied Economics, 8(2), 1-34.

Friedberg, R. M., & Hunt, J. (1995). The impact of immigrants on host country wages, employment and growth. Journal of Economic perspectives, 9(2), 23-44.

Gagnon, J. (2011). Stay With US? The Impact of Emigration on Wages in Honduras, OECD Development Centre Working Paper No. 300.

Gibson, J., McKenzie, D., Rohorua, H., & Stillman, S. (2017). The long-term impacts of international migration: Evidence from a lottery. The World Bank Economic Review, 32(1), 127-147.

Glitz, A. (2012). The labor market impact of immigration: A quasi-experiment exploiting immigrant location rules in Germany. Journal of Labor Economics, 30(1), 175-213.

González, L., & Ortega, F. (2008). How do very open economies absorb large immigration flows. Recent Evidence from Spanish Regions. Economic Reports, 06-08.

Hall, R., Jones, C.I. (1999). Why Do Some Countries Produce So Much Output per Worker Than Others? Quarterly Journal of Economics, 114(1), 83–116.

Hamilton, B. and Whalley, J. (1984). Efficiency and Distributional Implications of Global Restrictions on Labour Mobility. Journal of Development Economics, 14, 61–75.

Hanson, G. H. (2005). Emigration, labor supply, and earnings in Mexico (No. w11412). National Bureau of Economic Research.

Hanson, G. H. (2009). The Economic Consequences of the International Migration of Labor. Annual Review of Economics, 1(1), 179–207.

Hendricks, L., & Schoellman, T. (2017). Human capital and development accounting: New evidence from wage gains at migration. The Quarterly Journal of Economics, 133(2), 665-700.

Iranzo, S., & Peri, G. (2009). Migration and trade: Theory with an application to the Eastern–Western European integration. Journal of International Economics, 79(1), 1-19.

Iregui, A. M. (2005). Efficiency Gains from the Elimination of Global Restrictions on Labour Mobility. In G. J. Borjas and J. Crisp (eds.), Poverty, International Migration and Asylum, Palgrave Macmillan, New York, pp. 211-238.

Jaeger, D. A. (1996). Skill Differences and the Effect of Immigrants on the Wages of Natives. US Bureau of Labor Statistics Working Paper, 273. Revised in 2007.

Jaumotte, M. F., Koloskova, K., & Saxena, M. S. C. (2016). Impact of migration on income levels in advanced economies. International Monetary Fund.

Kennan, J. (2013). Open Borders. Review of Economic Dynamics, 16, L1–L13.

Klein, P. and Ventura, G. (2007). TFP Differences and the Aggregate Effects of Labor Mobility in the Long Run, B.E. Journal of Macroeconomics 7, article 10.

Klein, P. and Ventura, G. (2009). Productivity Differences and the Dynamic Effects of Labor Movements. Journal of Monetary Economics, 56, 1059–1073.

Leeson, G. (2012). Migration as a policy response to population ageing. International Risk Governance Council – Public Sector Governance of Emerging Risks.

León‐Ledesma, M. & Piracha, M. (2004). International Migration and the Role of Remittances in Eastern Europe. International Migration, 42, 65-83.

Lewis, E. G. (2011). Immigrant-native substitutability: The role of language ability (No. w17609). National Bureau of Economic Research.

Longhi, S., Nijkamp, P., & Poot, J. (2005). A meta‐analytic assessment of the effect of immigration on wages. Journal of economic surveys, 19(3), 451-477.

Manacorda, M., Manning, A., & Wadsworth, J. (2012). The impact of immigration on the structure of wages: theory and evidence from Britain. Journal of the European economic association, 10(1), 120-151.

Mishra, P. (2007a). Emigration and Wages in Source Countries: Evidence from Mexico, Journal of Development Economics, 82, 180-199.

Mishra, P. (2007b). Emigration and Brain-Drain: Evidence from the Caribbean, The B.E. Journals in Economic Analysis & Policy, 7(1) Article 24.

Mishra, P. (2014). Emigration and wages in source countries: A survey of the empirical literature. International Handbook on Migration and Economic Development, Cheltenham: Edward Elgar, 241-266.

Monras, J. (2018). Immigration and wage dynamics: Evidence from the mexican peso crisis.

Moses, J. W. & Letnes, B. (2004a). The Economic Costs to International Labor Restrictions: Revisiting the Empirical Discussion. World Development, 32(10), 1609–1626.

Münz, R., Straubhaar, T., Vadean, F., & Vadean, N. (2006). The costs and benefits of European immigration. HWWI Policy Reports 3, Hamburg Institute of International Economics (HWWI).

Okkerse, L. (2008). How to measure labour market effects of immigration: A review. Journal of Economic Surveys, 22(1), 1-30.

Orrenius, P. M., & Zavodny, M. (2007). Does immigration affect wages? A look at occupation-level evidence. Labour Economics, 14(5), 757-773.

Ortega, F. & Peri, G. (2013). Migration, Trade & Income, IZA Discussion Paper 7325.

Ottaviano, G. I., & Peri, G. (2008). Immigration and national wages: Clarifying the theory and the empirics (No. w14188). National Bureau of Economic Research.

Ottaviano, G. I., & Peri, G. (2012). Rethinking the effect of immigration on wages. Journal of the European economic association, 10(1), 152-197.

Ratha, D., De, S., Ju Kim, E., Plaza, S., Schuettler, K., Seshan, G. & Yameogo, N.D. (2018), Migration and Remittances, Recent Developments and Outlook. Migration and Development Brief 29. World Bank Group.

Walmsley, T. L. & Winters, L. A. (2005). Relaxing the Restrictions on the Temporary Movement of Natural Persons: A Simulation Analysis. Journal of Economic Integration, 20, 688–726.


Altonji, J. G., & Card, D. (1991). The effects of immigration on the labor market outcomes of less-skilled natives. In Immigration, trade, and the labor market (pp. 201-234). University of Chicago Press.

Bouton, L., Paul, S., & Tiongson, E. R. (2011). The impact of emigration on source country wages: evidence from the Republic of Moldova. The World Bank.

Clemens, M. A., Montenegro, C. E., & Pritchett, L. (2008). The place premium: wage differences for identical workers across the US border. The World Bank.

Iregui, A. M. (2005). Efficiency Gains from the Elimination of Global Restrictions on Labour Mobility. In G. J. Borjas and J. Crisp (eds.), Poverty, International Migration and Asylum, Palgrave Macmillan, New York, pp. 211-238.

Moses, J. W., & Letnes, B. (2004b). If people were money: Estimating the gain and scope of free migration. In G. J. Borjas & J. Crisp (Eds.), Poverty, international migration and asylum. London: Palgrave, pp. 188-210.

National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2017). The economic and fiscal consequences of immigration. National Academies Press.

Posner, E. & Weyl, G. (2018). Radical Markets. Uprooting Capitalism and Democracy for a Just Society. Princeton University Press. www.radicalmarkets.com.

Pritchett, L. (2006). Let Their People Come: Breaking the Gridlock on Global Labor Mobility. Center for Global Development, Washington DC.

Van Hove, H. & De Vos, D. (2017). De loonkloof tussen vrouwen en mannen in België. Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, Brussel.

World Bank (2005) Global Economic Prospects 2006: Economic Implications of Remittances and Migration, Washington, D.C.: World Bank.

World Bank (2018). Moving for Prosperity. Global Migration and Labor Markets. World Bank Group, Policy Research Report, Washington.

Internet and media

Bulman, M. (2017). Brexit: People voted to leave EU because they feared immigration, major survey finds. Independent, 28-06-2017.

Caplan, B. (2015). The case for open borders, Time, 7-10-2015 time.com/4062074/migrants-open-borders/

Matthews, D. (2014). The case for open borders, Vox, 15-12-2014 www.vox.com/2014/9/13/6135905/open-borders-bryan-caplan-interview-gdp-double/

New American Economy (2017). An Open Letter from 1,470 Economists on Immigration. www.newamericaneconomy.org/feature/an-open-letter-from-1470-economists-on-immigration/

Open Borders (2019a). openborders.info/

Open Borders (2019b). openborders.info/immigration-tariffs/

Open Borders (2019c). openborders.info/economist-consensus/

Peri, G. (2013). The economic benefits of immigration, Berkeley Review of Latin American Studies, University of California, Berkeley clas.berkeley.edu/research/immigration-economic-benefits-immigration

UNITED (2018). The Fatal Policies of Fortress Europe, list of deaths. http://www.unitedagainstracism.org/campaigns/refugee-campaign/fortress-europe/

Geplaatst in Artikels, Blog, English texts | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Economics and ethics for a rational politics

People often ask me why I started a master’s study in policy economics after finishing two PhD’s in natural sciences and in moral philosophy. I think that economics, ethics and science are three important areas of research for a rational politics. Rationality means accurateness in beliefs, effectiveness in means and consistency in ends. Science deals with the first kind of rationality (epistemic rationality), economics deals with the second kind (instrumental rationality) and ethics deals with the third (axiological rationality).

During the recent Belgian and European elections, I realized how much our political parties are driven by irrationalities. Interestingly, we can roughly say that conservative right-wing political parties are too irrational about ends, whereas progressive left-wing political parties are too irrational about means. Therefore, the combination of good economics and ethics is crucial to improve the rationality of our political decision making.

What are ethics and economics?

Ethics is the study about the best (optimal) choices of ends (such as moral values), economics is the study about the best (optimal) choices of means (such as technologies). Both disciplines face two fundamental questions:

  • Procedural (about strategy): how to make the best choices of ends/means?
  • Substantive (about content): what are the best ends/means?

The first fundamental ethical question: how to make the best choices of ends?

To make good choices of ends, we need to avoid unwanted arbitrariness. Unwanted arbitrariness means making a choice arbitrarily (i.e. without following a rule) whereby the consequences are unwanted by at least one individual (i.e. they cannot be consistently preferred by everyone). This can be translated to the most fundamental principle in ethics: if you make a choice, you have to be able to give a justifying rule of which you can consistently want that everyone follows it in all possible situations.

A good procedure to make the best choices of ends for society, is a rational democracy or futarchy, where political parties and representatives represent moral values such that people can vote on values, but discriminatory and antidemocratic parties and candidates should be excluded from the elections. Democratic voting procedures can be improved further by quadratic voting and approval voting mechanisms. Such democracy is a direct consequence of the principle to avoid unwanted arbitrariness: in non-democratic systems, there is always an arbitrary group of individuals who are excluded from political decision making or who have less voting power than others, and those excluded people cannot want that exclusion. For example a dictator arbitrarily excludes the rest of the population and a patriarchy arbitrarily excludes women from voting.

However, when it comes to procedural choices of ends, conservative right-wing parties often have irrational strategies that include discrimination. This can be seen at the extreme right, with its ethnocentrism, racism, sexism and other kinds of discrimination. These extreme right-wing parties are often antidemocratic. But also on the center-right we often see unwanted arbitrariness in party positions.

The second fundamental ethical question: what are the best ends?

In recent years, a lot of psychological research has been done about moral foundations (Jonathan Haidt) and the values of progressives and conservatives. Basically, we all value ends (moral foundations) such as well-being, happiness, honesty, care, safety, protection, fairness and justice. Progressive left-winged political parties also prioritize environmental sustainability (intergenerational justice), freedom (liberty) and diversity. These values are legitimate, because they do not necessarily contain unwanted arbitrariness.

But conservative right-wing political parties often include irrational ends such as group loyalty, (religious) authority, tradition and purity. These ends are irrational, because they contain unwanted arbitrariness. There are many groups, religions and traditions so why choosing this particular group, religion or tradition over another? Consider nationalism: why should this nation be more important than another? And why should loyalty or patriotism be exclusively towards people in your nation and not in your street, town, province, state or continent? With group loyalty, one arbitrarily picks a group and exclude other individuals from this group. With religious authority, one arbitrarily picks a leader or text book from an arbitrarily picked religion. With respect for tradition, one arbitrarily picks a practice that was common in an arbitrarily picked time period. With purity, one can arbitrarily pick one of the many interpretations of this ambiguous concept and declare that an arbitrarily chosen practice (such as gay sex) is impure. With tradition, one can arbitrarily pick a point in history and a certain region and declare that the common practice in those days counts as the real tradition that should be preserved. There are no universal rules that dictate which practices counts as traditional or impure. Tradition and purity are often related to symbolic values, and one can argue indefinitely about symbolisms.

The first fundamental economics question: how to make the best choices of means?

Economics includes the study of mechanisms that allow us (individuals, consumers, producers, governments,…) to make the optimal choices of means. These mechanisms can be market mechanisms. For example, in rational democracy or futarchy, we can implement prediction markets such that people can bet on beliefs. This market mechanism allows us to improve the accurateness of beliefs (the quality of valuable information). We can also increase the set of means, through technological research. Market mechanisms such as patent systems and pay-for-performance impact funds (e.g. the Health Impact Fund) and other economic mechanisms (e.g. government subsidies) create incentives to advance technological research and development (see for example this analysis about the importance of funding R&D for clean energy to avoid climate change).

However, when it comes to procedural choices of means, progressive left-wing parties often have irrational strategies or procedures. One clear example is extreme left communism, where centralized decision making procedures and the absence of price mechanisms and private property rights (private ownership of production means) creates the wrong incentives. This destroys productive capital and decreases social welfare. Left-wing parties often have a resistance against corrected market mechanisms (corrected for market failures such as externalities, asymmetric information,…), although such market mechanisms, through the price mechanism, can improve the quality of valuable information about costs and benefits (such that better decisions can be made and more preferences can be satisfied at lower costs) and the alignment of incentives (such that individual preferences become aligned with social welfare and people automatically choose what is best for social welfare).


The second fundamental economics question: what are the best means?

Next to the question how to make optimal choices of means, economists also study what those optimal means are. This requires cost-benefit and cost-effectiveness analyses. All the benefits (for everyone involved) and all the costs (including opportunity costs, sacrificed time, prices of technologies,…) should be compared.

Because right-wing political parties often have irrational ends such as ambiguous moral values, it is difficult to say whether they choose the best means to reach those vague and ambiguous ends. Left-wing parties on the other hand have clearer ends, so the effectiveness of the chosen means can be studied. But now it becomes clear that left-wing political parties often choose irrational means, i.e. ineffective measures that can even backfire. Examples include the support for organic farming, fair trade, taxes that create huge deadweight losses (economic inefficiencies), and the resistance against free trade, globalization, nuclear energy,…


Ethics studies how to make the best choices about ends and what those optimal ends are. In this area, conservative, right-wing political parties are often irrational: their ends or moral values often contain unwanted arbitrariness. Economics studies how to make the best choices about means and what those optimal means are. In this area, progressive left-wing political parties are often irrational: their chosen means are often ineffective or sometimes even counterproductive.

Geplaatst in Artikels, Blog, English texts | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Wat als onze voorouders nog leefden?

Een reactie op Machteld Roede, Civis Mundi #81.

Naar aanleiding van een artikel van Neerhoff & Bakker in Civis Mundi #66 over de morele superioriteit van mensen ten opzichte van dieren, ontspon er zich een lange discussie met mij (zie CM #74, #76, #77 en #78), waarbij ook biologe Machteld Roede zich mengde (zie CM #79 en #81). Haar laatste reactie (in CM #81) stelt me echter teleur omwille van de vele biologische onjuistheden of onnauwkeurigheden over bijvoorbeeld het soortbegrip. Omdat die onnauwkeurigheden relevant zijn in een discussie over dierenrechten, zal ik hier uitweiden over dat soortbegrip. De conclusie is dat spreken over minderwaardige soorten even filosofisch incoherent is als spreken over minderwaardige rassen.

Hypothetisch redeneren

De titel van Roede’s laatste reactie luidt “Ik ben geen chimpansee.” Dat wist ik natuurlijk ook al wel. Maar ik wil haar dan de vraag stellen: wat als onze voorouders nog leefden?

Misschien moeten we hier eerst verduidelijken dat we aan moraalfilosofie doen, omdat de discussie ging over de morele (on)gelijkwaardigheid van mensen en dieren. Belangrijk in morele discussies is dat we de consistentie van onze morele opvattingen moeten nagaan, en dat kunnen we doen door gedachtenexperimenten, door hypothetisch redeneren met vragen die beginnen met “Wat als”.

Steven Pinker beargumenteert in zijn boek The Better Angels of Our Nature dat het toenemende hypothetisch-analoog redeneren in onze cultuur (bv opvoeding) een deel van de verklaring is van de dalende trend van geweld doorheen de eeuwen. Er is een morele vooruitgang als in een samenleving morele regels en waarden worden bepaald door de bereidheid om op “wat als” vragen te antwoorden.

Neem het voorbeeld van de slavernij. Stel dat je als moraalfilosoof terugging in de tijd en ging praten met een blanke slavendrijver tweehonderd jaar geleden. Je kunt dan proberen zijn racisme te bekritiseren door hem de vragen te stellen: “Wat als jij morgenvroeg wakker werd met een donkere huidskleur? Wat als je morgen plots een zwarte blijkt te zijn? Ben je dan van mening dat men jou mag gebruiken als slaaf en men jou zweepslagen mag geven?” Het antwoord van die slavendrijver was toen waarschijnlijk gewoon ontwijkend: “Dat kan niet volgens de biologie: nog nooit is er een blanke wakker geworden als zwarte.” Als hij meer verstand had van biologie en genetica, zou hij nog een heel verhaal kunnen vertellen over eigenschappen van genen, dat de genen voor huidskleur niet ’s nachts over het hele lichaam plots allemaal kunnen veranderen.

Machteld Roede reageert op een gelijkaardige ontwijkende manier op wat-als vragen als die blanke slavendrijver. Dat zien we meteen in haar antwoord op mijn stelling dat ze een naturalistische drogreden gebruikte in verband met ons maag-darmstelsel. Ik vroeg haar hypothetisch: “Wat als we een planteneter tegenkomen met één maag en een even kort darmstelsel als ons?” Daarop antwoorde ze ontwijkend: “De verschillen tussen het maag-darmstelsel van carnivoren (korte darm, knipkiezen), omnivoren, en herbivoren (lange darm, meermaals meerdere magen, herkauwer, maalkiezen) zijn al eeuwenlang bestudeerd…” Waarna ze nog wat van haar biologische kennis erbij haalde en uitweidde over bacterieflora en te veel suikers in fruit. Dat is korter samengevat gewoon zeggen: “Dat kan niet, zulke planteneters bestaan niet.”

De ontwijkende reacties van Roede worden overduidelijk in een andere hypothetische vraag van mij: “Wat als wij langere darmen bleken te hebben?” Haar antwoord: “Want zijn ‘stel dat mensen toch lange darmen bleken te hebben’ is louter een trucje, maar niet reëel, gezien wat net is uitgelegd over groei en ontwikkeling binnen het eigen soortkader: mensen met veel langere darmen zullen er niet zijn.” Ter verduidelijking: het gaat hier om de morele rechtvaardiging of een wezen het recht heeft om dieren te eten of de plicht heeft om enkel planten te eten. Een naturalistische drogreden zou dan zijn: “Wij mogen dierlijk vlees eten omdat we korte darmen hebben zoals een omnivoor die vlees kan eten, of zoals een carnivoor die vlees moet eten.” Mogelijks beseft Roede niet dat het in wezen om een dergelijke morele kwestie gaat, want ze schreef “Ik sprak niet over ‘de plicht’ om een bepaalde voeding te nuttigen; het gaat om de vrij strakke relatie tussen anatomie en dagelijks dieet.” Gezien de context, weet Roede zelf ook wel dat het in deze discussie niet gaat om het louter vertellen van wat biologische feiten over darmen en dieet. En terzijde: ik heb volgens haar anatomisch gezien korte darmen, maar mijn dagelijks dieet is wel degelijk plantaardig, want ik eet veganistisch. Dus is die relatie tussen anatomie en dieet niet zo strak.

Ik ben van mening dat een goede, consistente moraal in staat moet zijn om op alle hypothetische vragen een antwoord te bieden. Dat heeft te maken met een basisbeginsel in de ethiek, om ongewenste willekeur te vermijden: “Voor elke keuze die we maken, moeten we een rechtvaardigende regel kunnen geven waarvan we consistent kunnen willen dat iedereen ze volgt, in alle denkbare situaties.” Als we die laatste voorwaarde van denkbare situaties zouden weglaten, dan krijgen we te veel speelruimte in het bepalen van onze morele regels. Dan zijn er te veel mogelijke morele regels toegelaten, want dan gaan we regels kunnen formuleren die door minstens een persoon ongewenst zijn. Ik kan dan bijvoorbeeld rechtvaardigen dat ik jou mag slaan. Jij kunt me dan de vraag stellen of jij dan ook mij mag slaan, en dan kan ik antwoorden dat we nu eenmaal in de reële situatie zitten dat ik sterker ben dan jij (ik heb zwarte band karate) en ik erin slaag om jou te slaan maar jij mij niet kunt slaan. Pech voor jou dus. In een andere denkbare wereld was jij de sterkste, maar laten we die mogelijkheid niet in rekening brengen. Zo zou ik dus die heel belangrijke gulden regel kunnen omzeilen: “Behandel een ander niet zoals je zelf niet behandeld wil worden,” door deze te herschrijven als: “Behandel een ander wel zoals je zelf niet behandeld kan worden.” Als ik door jou niet kan geslagen worden, mag ik jou slaan.

Conclusie: een sterke moraal moet opgewassen zijn tegen alle denkbare situaties, ook tegen de denkbare situaties dat men morgen een andere huidskleur heeft, dat men een herbivoor met een kort darmstelsel tegenkomt, of dat jij sterker bent dan ik. Een goede moraalfilosoof is bereid om op alle “wat als?” vragen te antwoorden, dus ook op de vraag “Wat als onze voorouders nog leefden?” Die vraag is belangrijk, omdat ze te maken heeft met de morele irrelevantie van het soortbegrip.


Roede schreef: “Bruers weet ongetwijfeld veel, maar mist het juiste inzicht in biologische processen en wetmatigheden.” Dan zal ik mijn kennis van biologie nog wat etaleren, door wat te vertellen over hybriden en ringsoorten. Ik weet dat Roede dat ook allemaal al kent, gezien haar opleiding biologie, maar voor de lezer is het mogelijks nieuw, en het is relevant om de vraag te beantwoorden over onze voorouders.

Muilezels zijn hybriden (kruisingen) tussen paarden en ezels. Volgens Roede wordt een soort bepaald door haar genoom, en bestaat dat genoom uit een bepaald aantal chromosomen. Een paard heeft 64 chromosomen, een ezel 62, en een muilezel zit daar tussenin met 63 chromosomen. OP basis van dat verschillend chromosomenaantal behoort een muilezel dus niet tot de paardensoort en ook niet tot de ezelsoort. Je kunt dan zeggen dat een muilezel behoort tot een nieuwe soort met slechts een exemplaar, namelijk zichzelf. Maar Roede schrijft: “Muildier (moeder paardenmerrie, vader ezelhengst) en muilezel (moeder ezelin, vader paardenhengst) zijn inderdaad paard noch ezel. Ze hebben allebei een half Equus caballus , een half Equus asinus genoom, maar ze zien er duidelijk verschillend uit. Ze bestaan slechts één generatie; het vormen van een eigen soort vereist het doorgeven van de genen aan opvolgende generaties.  Nee Stijn, het zijn geen nieuwe soorten.” Goed, als ze geen nieuwe soort is en ook geen paard en ezel, dan kun je zeggen dat een muilezel uniek is: het is een levend wezen dat tot geen enkele soort behoort. Dat toont dan wel de beperktheid aan van het soortbegrip in de biologie.

En we kunnen het natuurlijk nog ingewikkelder maken. Wat Roede zegt is niet correct: sommige vrouwelijke muilezels blijken wel vruchtbaar te zijn en blijken wel nakomelingen te kunnen krijgen en zo genen door te kunnen geven aan een opvolgende generatie. We stuiten hier op willekeur: hoeveel procent van de muilezels moet dan onvruchtbaar zijn om te kunnen zeggen dat paarden en ezels twee aparte soorten vormen? Of zouden we van twee aparte soorten spreken als de mannelijke in plaats van de vrouwelijke kruisingen nooit vruchtbaar zijn? Het definiëren van de paardensoort wordt zo al behoorlijk vergezocht.

En we kunnen ook nog wat extra hypothetische wat-als vragen stellen: “Wat als muilezels wel onderling vruchtbaar bleken te zijn, maar onvruchtbaar zijn met paarden en ezels?” Of: “Wat als een muilezel met 63 chromosomen nog wel vruchtbare nakomelingen kan krijgen met een ezel die slechts 62 chromosomen heeft, maar niet met een paard?” Behoort een muilezel dan tot de ezelsoort? In de discussie verwees ik naar wezens die behoren tot de mensensoort, maar wel een extra chromosoom hebben (het triple X-syndroom). Roede deed daar nog een schepje bovenop: “Zo worden inderdaad soms kinderen geboren met niet twee maar drie keer het chromosoom 21 (het syndroom van Down), of met drie geslachtschromosomen (XXY, het Klinefelter syndroom of XXX, het triple X syndroom).” Waarna ze schreef: “Maar pathologie kan nooit gebruikt worden om de definitie van de normale situatie onderuit te halen.” Dus opnieuw een wat-als vraag: wat als dat extra chromosoom van die kinderen niet pathologisch bleek te zijn? Wat als er veel mensen waren met extra chromosomen, en ze onderling vruchtbaar bleken te zijn, zodat het hebben van een extra chromosoom ook “een normale situatie” was?

Helemaal uiteindelijk weten we dat deze biologische kwesties moreel irrelevant zijn. Neerhoff en Bakker begonnen hun argumentatie (in Civis Mundi #66) tegen de morele gelijkwaardigheid van mensen en dieren met verwijzingen naar de biologie. Vele reacties en tegenreacties later zien we waar dit toe leidt. Stel dat muilezels onderling vruchtbaar bleken te zijn, stel dat sommige herbivoren korte darmen hebben, stel dat er meer mensen zijn met extra chromosomen, zouden Roede en Neerhoff en Bakker dan tot de conclusie komen dat bijvoorbeeld mensen en dieren gelijkwaardig zijn, of dat we dan geen dieren meer mogen eten? Waarschijnlijk niet. Dus zijn al die biologische kwesties niet cruciaal in deze discussie.


Voordat we over chimpansees en voorouders beginnen, wil ik eerst nog wat vertellen over ringsoorten. Temeer omdat Roede schreef: “Bruers begrijpt noch de evolutieleer noch soortvorming”, en het bestaan van ringsoorten helpt soortvorming te verduidelijken. Wat evolutie laat zien doorheen de tijd, dat laat een ringsoort zien over de ruimte. Het patroon van een ringsoort is de ruimtelijke versie van het patroon van soortvorming doorheen de tijd. Vanuit een ruimtetijdperspectief vormen alle levende wezens die nu bestaan en ooit bestaan hebben een en dezelfde ringsoort.

Een voorbeeld: de ensatina salamanders vormen een Californische ringsoort die bestaat uit meerdere populaties van ondersoorten, die als het ware een ring vormen rond Central Valley. Ooit migreerden de salamanders vanuit het noorden, waarbij ze zich opsplitsten: de ene groep migreerde ten westen van Central Valley, de andere ten oosten. De populaties ontmoeten elkaar terug ten zuiden van Central Valley, maar intussen zijn ze verder geëvolueerd. Wat blijkt: de zuidwestelijke salamanders kunnen nog wel vruchtbare nakomelingen krijgen met de noordwestelijke salamanders, die op hun beurt vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen met de noordelijke salamanders, die op hun beurt nakomelingen kunnen krijgen met de noordoostelijke, die dan weer nakomelingen kunnen krijgen met de zuidoostelijke. Maar de zuidwestelijke en zuidoostelijke salamanders kunnen geen onderling vruchtbare nakomelingen krijgen, omdat die al te sterk uit elkaar geëvolueerd zijn. Roede schrijft: “Maar op een gegeven moment zijn twee varianten van wat eens één soort was reproductief zo geïsoleerd geraakt dat ze niet meer samen kunnen voortplanten. Dan is een nieuwe soort een feit. Dat is juist de basis voor de evolutie.” Wat ze schreef is bijna volledig juist, behalve dat van die nieuwe soort. Pas wanneer de noordelijke ondersoorten zouden uitsterven, zouden de zuidwestelijke en zuidoostelijke populaties twee aparte soorten vormen. Voorlopig vormen alle ensatina salamanders nog een soort, namelijk een ringsoort.

Nu naar de chimpansees en het antwoord op onze wat-als vraag van de voorouders. Als onze voorouders, en die van de chimpansees, nu nog leefden, dan vormden mensen en chimpansees samen een soort, namelijk een ringsoort. We zouden ons dan chimensen kunnen noemen. In plaats van de titel “Ik ben geen chimpansee”, zou Roede dan “Ik ben een chimens” kunnen schrijven.

Roede reageerde op mijn argumenten met: “Het is dan ook volkomen onjuist om te stellen dat de huidige mens en chimpansee niet verschillen.” Dat is wel een vreemde zet van haar, een soort van gebrek aan begrijpend lezen, want ik schreef namelijk letterlijk “Ik kan ook een verschil tussen een mens en een chimpansee zien, maar er is geen scherpe grens tussen mens en chimpansee.” Even terzijde: ik erger me lichtjes dat er in discussies soms niet goed aan begrijpend lezen wordt gedaan. Een ander klein voorbeeld is dat ik vroeg of Roede kon zeggen welke baseparen [duidelijk meervoud!] ons genoom bepalen, waarop ze antwoorde: “Hij weet dondersgoed dat het niet simpel om een enkel basenpaar gaat.” Maar nu terug naar het kunnen zien van verschillen tussen individuen: zo kan ik ook een verschil zien tussen de zuidoostelijke en zuidwestelijke salamanders, maar als je de noordelijke ondersoorten erbij neemt, dan zie je nergens een scherpe grens. Roede antwoorde met “Er zijn echter vele duidelijke grenzen [tussen mens en chimpansee],” waarna ze een lange opsomming gaf van allerlei verschillen. Die opsomming was dus overbodig, want ik zei net expliciet dat ik ook wel een verschil kan zien tussen mens en chimpansee.

Maar die opsomming maakt het voor haar wel moeilijker, want welk van die verschillen is nu het cruciale verschil tussen mens en chimpansee? Kon ze niet beter enkel dat ene relevante verschil geven? Welke van die vele duidelijke grenzen tussen mens en chimpansee is de moreel relevante grens? Misschien het aantal chromosomen, zoals ze schreef: “Het volstaat al om er op te wijzen dat het genoom van de mens 46 chromosomen telt, van de chimp 48”? Nee, want dan komen we weer bij de discussie over de muilezel terecht. Als een muilezel kan bestaan, dan kunnen wezens met verschillende chromosomenaantallen ook nakomelingen krijgen, en dan zou een mens-chimpansee hybride ook kunnen geboren worden. Die hybride gaat dan 47 chromosomen hebben, evenveel als een reeds bestaande mens met een triple-X-syndroom, en vergelijkbaar met de muilezel die 63 chromosomen heeft (tussen de 62 en 64). Dus een volgende wat-als vraag: wat als een mens-chimpansee hybride met 47 chromosomen geboren wordt? Krijgt die dan mensenrechten, of mogen we dat wezen tentoonstellen in een dierentuin, zoals we voorlopig nog doen met chimpansees?

Een soort is niet intrinsiek te bepalen

Nu komen we tot de kern van het verhaal. Een soort is een zeer contextueel begrip: het is niet intrinsiek te bepalen. Stel ik heb hier twee levende wezens: welke informatie heb je nodig om te kunnen zeggen of ze tot dezelfde soort behoren? Ik wil je alles vertellen over hun fysieke kenmerken. Ik wil je desnoods heel hun genoominformatie meegeven. Maar zelfs als je het aantal chromosomen weet, of de lengte van hun darmen, of de lengte van de penis, of de grootte van de teelballen, of de groeisnelheid van de borsten tijdens de puberteit, of de kleur van het achterwerk (dit zijn allemaal voorbeelden die Roede zelf aanhaalde om bijvoorbeeld mensen en chimpansees te onderscheiden), dan nog kun je niet achterhalen of die twee individuen tot dezelfde soort behoren. Zelfs als je weet in hoeverre hun onderlinge nakomelingen vruchtbaar zijn, weet je nog niet voldoende.

Als je wil weten of individuen X en Y tot dezelfde soort behoren, moet je niet alleen vanalles weten over die individuen, maar moet je ook weten of er andere individuen Z en W op een bepaald tijdstip ergens aanwezig zijn. Een huidige mens (individu X) en een huidige chimpansee (individu Y) vormen nu aparte soorten, omdat de tussenvormen die ooit geleefd hebben (individuen Z en W) nu nergens meer aanwezig zijn. Een zuidwestelijke ensatina salamander (individu X) en een zuidoostelijke salamander (individu Y) behoren wel tot dezelfde soort, omdat de tussenvormen (de noordwestelijke, noordelijke en noordoostelijke salamanders) nu nog wel bestaan.

Een soort is dus een contextueel begrip: het is afhankelijke van het bestaan van andere wezens. Dat voegt dus behoorlijk wat complexiteit toe. En er sluipt extra willekeur in: nu wordt het al belangrijk op welk tijdstip individuen W en Z bestaan om te bepalen of individuen X en Y tot dezelfde soort behoren.

Het lijkt wel alsof Roede die complexiteit en willekeur maar niet inziet. Ik schreef dat zelfs met de volledige kennis van hun genomen we er nog niet in slagen om te bepalen welke van onze voorouders mensen waren en welke niet. Daarop antwoordde Roede: “Wanneer fossielen worden gevonden van onze verre voorouders bepalen essentiële anatomische kenmerken van bijvoorbeeld het gebit of ze worden gerekend tot zeg het genus Australopithecus of genus Homo, ja wellicht onbetwistbaar horen bij ons, de anatomisch moderne mensen.” Maar wat voor het genoom geldt, geldt ook voor het gebit. Stel dat Roede de beschikking heeft over daadwerkelijk alle fossielen van al onze voorouders, en al die fossielen hebben een perfect bewaard gebit, dus Roede weet perfect alles van al hun gebitten tot in de kleinste details. Dan nog gaat ze nooit kunnen bepalen welke van onze voorouders mensen waren en welke niet. En stel dat al die fossielen perfect bewaarde genomen hadden zodat Roede alles wist over hun genomen, dan nog gaat ze nooit van elk fossiel kunnen zeggen of het al dan niet van een mens was.

Roede schreef: “Nu is aangetoond dat ooit vroege vertegenwoordigers van de moderne mens gepaard hebben met individuen uit de archaïsche mensen populaties, met de Neanderthaler en in het Azië ook met de Denisovan mens, is te speculeren of we de grenzen tussen hen en ons wat moeten verschuiven. Nogmaals, tijdens een  periode van overgang is er twijfel wie waar bij behoort, maar na verdere afsplitsing niet meer. Hoe is Bruers dat laatste toch bij te brengen?” Maar hoe is Roede bij te brengen dat bijvoorbeeld ons idee van mensenrechten en onze keuze om kippenvlees te eten (dus het idee dat mensen en kippen niet moreel gelijkwaardig zijn) niet mag gebaseerd zijn op een willekeurig feit dat de tussenvormen tussen een mens en een kip, die daadwerkelijk ooit leefden (tijdens de perioden van overgangen), nu niet meer bestaan?


Roede zegt: “Er is echter een essentieel verschil tussen de termen soort en ras. Ik herhaal, soorten zijn te onderscheiden op essentiële anatomische kenmerken en vaak ook gedrag, hebben elk een specifiek genoom, en kunnen niet kruiselings voortplanten. Zeldzame hybriden zijn zelf niet vruchtbaar. Binnen de menselijke soort zijn echter niet zoals bij door ons gefokte dieren of geteelde planten rassen te onderscheiden.” Hier zitten dus behoorlijk wat fouten in. Ten eerste zijn sommige hybriden wel vruchtbaar. Ten tweede slagen racisten net zoals speciesisten er wel degelijk in om mensen onder te verdelen in wat ze rassen noemen, op basis van anatomische kenmerken zoals huidskleur. Als racisten dat niet zouden kunnen, dan konden ze niet eens racistisch doen. Racisten zijn niet kleurenblind. Toegegeven, die racisten hadden het soms wel moeilijk, met bijvoorbeeld een mulat (een kind van een blanke en een zwarte ouder). Dat is vergelijkbaar met een hybride tussen twee soorten: is dat kind een blanke of een zwarte? Hun oplossing om dergelijke problemen te vermijden, was daarom meestal het invoeren van strenge antimiscegenatiewetten, zoals een heel streng verbod op een huwelijk tussen een blanke en een zwarte, om zo raciale segregatie te behouden.

Roede haalt de wetenschap over genetica en racisme aan. In de wetenschappelijke kritiek op het racisme wordt er vaak gesteld dat twee Europeanen soms een sterker van elkaar verschillend genoom hebben dan een Europeaan en een Afrikaan. Maar er zijn dus vele verschillen denkbaar, en de vraag is welke van die verschillen cruciaal zijn. Volgens een racist zijn de verschillen rond bv. huidskleur cruciaal, en die worden bepaald door een beperkt aantal genen. Nu kunnen we heel duidelijk zelf vaststellen dat de huidskleuren (en de achterliggende genen) van twee blanke Europeanen dichter bij elkaar horen dan de huidskleuren van een blanke Europeaan en een zwarte Afrikaan.

Er wordt in de wetenschappelijke kritiek op racisme ook vaak verwezen naar het feit dat de genetische diversiteit tussen Europeanen onderling groter is dan die tussen een gemiddelde Europeaan en Afrikaan. Wetenschappelijk is dat correct, maar racisme gaat over morele behandeling van mensen. Dan kunnen we opnieuw als moraalfilosofen een wat-als vraag stellen: wat als bleek dat de genoomverschillen tussen Europeanen onderling toch wel kleiner waren dan de verschillen tussen Europeanen en Afrikanen? Had racisme dan wel een morele bestaansgrond? Het antwoord is nee, en dat wil zeggen dat die wetenschappelijke feiten over genoomverschillen eigenlijk moreel irrelevant zijn. En wat als de genetische verschillen tussen twee mensen onderling soms groter was geweest dan die tussen een mens en een niet-menselijk dier? Was dat dan de cruciale reden geweest om dierenrechten te respecteren, om mens en dier gelijkwaardig te beschouwen en veganistisch te eten? Ik denk niet dat Roede, Neerhoff en Bakker er zo over denken. Genoomverschillen zijn dus irrelevant.

Ik ben het met Roede eens om het woordgebruik van racisten ten strengste af te wijzen. De nazi’s spraken indertijd inderdaad over ‘minderwaardige rassen’. Maar nu spreken Neerhoff en Bakker over minderwaardige soorten, en dat keur ik ook ten strengste af.

Uit de bocht vliegen

Roede stelt dat ik uit de bocht vlieg, bijvoorbeeld door de retorische vraag te stellen of men in een hypothetisch gedachtenexperiment dan ook een zwarte mag opeten. Het antwoord was duidelijk “nee”, maar dat is volgens Roede niet voldoende: “Hoe haal je het verder zelfs maar in je hoofd de vraag te stellen of je al dan niet ‘die andere’ op zou mogen eten. Al kiest hij dan zelf braaf voor ‘nee’, de vraag op zich is buitengemeen verwerpelijk. Dat blijf ik een uit de bocht vliegen vinden.” Maar dan moeten we eens terugkijken naar de bron: Neerhoff en Bakker verwezen zelf letterlijk naar “het consumeren van vlees.” Dat toont aan dat ze alvast impliciet de vraag stelden of je al dan niet ‘die andere’ – in dit geval een dier – op zou mogen eten. Zij doen dan niet alleen iets buitengewoon verwerpelijk door die vraag te stellen, maar uit hun betoog kun je afleiden dat ze er met “ja” op antwoorden. En om het nog erger te maken: het gaat bij hen niet zomaar om een hypothetisch gedachtenexperiment, ze eten effectief, in de realiteit, die andere op. Zij vliegen dus uit de bocht, en dan – o ironie – krijgt diegene die dat aankaart het verwijt uit de bocht te vliegen…

Geplaatst in Blog | Tags: , | Een reactie plaatsen

The most important technologies and research disciplines for wild animal welfare

Wild animal suffering is most likely the biggest chunk of suffering in the world in the foreseeable future. Luckily there are important emerging technologies and research disciplines that help improve the welfare of all animals in nature.

The three most important technologies to improve wild animal welfare

  1. Cultured meat

A lot of suffering and rights violations in the world is caused by predation. Carnivores need animal protein to survive, but with cellular agriculture we can produce meat without animals. Cellular agriculture, based on cell and tissue engineering, allows us to produce meat that is necessary for carnivores, using cells instead of entire animals. Cultured meat can be fed to predators, starting with the carnivores under our care, such as carnivorous pets (cats, dogs) and predators in wildlife rescue centers. Research in cellular agriculture is underfunded because of vested interests in traditional (livestock) agriculture. Therefore, as a first step, the research and development of cultured meat can be supported.

  1. Gene drives

If we help animals in the wild, saving them from predators, parasites or diseases, animal populations with a high reproduction rate (so called r-strategists) might expand too quickly. This results in more resource competition. To control those populations, we need to limit their fertility. Gene drives (e.g. using CRISPR-Cas9 gene editing technology) allow to propagate genetic traits (such as fertility) throughout a population. With gene drives we do not need to perpetually interfere with wild animals’ liberties: a one-time intervention, releasing a gene drive, is sufficient (see Johannsen, K. (2017). Animal Rights And The Problem Of R-strategistsEthical Theory And Moral Practice, 20(2). 333-345.) As a first step, the research and development as well as the governmental regulatory framework of applications of gene drives can be supported.

  1. Artificial intelligence

If we intervene in nature with vaccines, antibiotics, antiparasitics, cultured meat and gene drives, we need to be aware of harmful flow-through and spillover effects. To study those indirect side-effects, we need advanced computer modelling with artificial intelligence (AI) and machine learning. AI-capacity is developing at a fast pace; perhaps faster than AI-safety. Therefore, as a first step, the research in AI-safety can be supported.

The three most important research disciplines to improve wild animal welfare

  1. Ecological modelling

The biggest concern about interventions in nature to improve wild animal welfare, is the problem of indirect flow-through and spillover effects that can be harmful to other, non-targeted sentient beings. Ecological modeling is necessary to understand the complex processes in food webs and ecosystems and to avoid those harmful side-effects.

  1. Animal physiology

The biggest cause of wild animal suffering is the r-reproduction strategy, where an animal gets a lot of offspring and a few of those offspring experience long healthy lifespans. Child mortality rates of wild animals are very high. If we want to increase the ratio of animals who have long healthy lifespans, we need to control their fertilities. In the short run, animal physiology is necessary to develop new contraceptives such as immunocontraception, adapted to different animal populations. In the long run, we can think of gene drives to control populations.

  1. Ethology and neurobiology

The biggest uncertainty facing wild animal suffering, is the degree of animal sentience. We do not yet know how consciousness is generated, which living beings are conscious, how much they experience positive and negative feelings and how strong their subjective preferences are. Preferences can be revealed by studying animal behavior under natural conditions, so we need ethology to estimate the strengths of an animals’ preferences. A huge body of scientific evidence indicates that consciousness is generated by nervous systems, so we need neurobiology to estimate the levels of consciousness of sentient beings.

Geplaatst in Artikels, Blog, English texts | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

Voor het eerst iedereen in de politiek

Waarom ik opkom als kandidaat voor de nieuwe partij DierAnimal

Er zit veel ongewenste willekeur in de standpunten van politieke partijen. Neem de Vlaams Belang slogan “Eerst onze mensen”. Wie zijn “onze” mensen? Wat is ons eigen volk? Is dat je gemeente, je provincie, je gewest, je land, je continent of de hele wereld? Als je een Vlaming bent, dan behoor je net zo goed tot het Belgische en het Europese volk. Hoe weten we wat ons echte volk is? Mag ik naar willekeur een groep kiezen zoals de Europeanen en zeggen dat dat onze mensen zijn? In ieder geval: als ik een willekeurige groep kies, dan ga ik sommigen uitsluiten, en dat is voor die uitgestotenen ongewenst. Vandaar de ongewenste willekeur.

Maar er schuilt ook willekeur achter het woordje “mensen”. Als er “blanken” stond geschreven, dan was er duidelijk sprake van racisme, een ongewenste willekeur. Maar waarom luidt de slogan niet “eerst onze apen”, of “eerst onze zoogdieren”? Mocht je eraan twijfelen: als jij een mens bent, dan ben je minstens zo goed aap en zoogdier, want mensen vormen een deelverzameling van de apen, die op hun beurt deel uitmaken van de zoogdieren. Natuurlijk gaat straks niet elk zoogdier stemmen, maar er zijn ook mensen – denk aan ongeneeslijk zieke kinderen en ernstig mentaal gehandicapten – die ook nooit zullen gaan stemmen. Het is willekeur om belanghebbende voelende wezens uit te sluiten omdat ze niet het lichaam van een mens hebben.

Voor het eerst in de Belgische politiek is er een partij die zegt: “Eerst iedereen”, zonder willekeurige uitsluiting. De nieuwe politieke partij DierAnimal wil iedereen – alle dieren en huidige en toekomstige generaties – vertegenwoordigen. Je hond of kat heeft ook een eigen persoonlijkheid, gevoelsleven en bewustzijn. Honden, katten, en bij uitbreiding alle bewuste, voelende, wilshebbende wezens, behoren daarom net als kinderen tot “iedereen”. Van zodra iemand, bijvoorbeeld een kind of varken, bepaalde gevolgen van politiek beleid wel of niet wil, behoort dat wezen tot “iedereen” die een vertegenwoordiging moet krijgen in het parlement. DierAnimal neemt iedereen in rekening, terwijl de andere partijen een one-issue insteek hebben: N-VA en Vlaams Belang komen op voor Vlamingen, PVDA en SP.A voor arbeiders, Groen voor het milieu. DierAnimal is de eerste onpartijdige partij in België.

Natuurlijk is geen enkele partij echt one-issue. Elke partij denkt ook wel aan niet-menselijke dieren, zoals GAIA concludeert na analyse van de partijstandpunten. Vreemd genoeg focust GAIA op hun website kiezenvoordieren.be op de gevestigde partijen, en verdwijnt DierAnimal in een link in een voetnoot. Dat is een gemiste kans. Elke partij heeft ook wel milieustandpunten, maar hoe zouden ecologisten aan Groen uitleggen dat ze andere partijen aanbevelen als koplopers op vlak van milieu?

Hier is een eenvoudige test: kun je voorspellen of N-VA voor Vlaanderen een voortrekkersrol wil voor een handelsverbod op bont? Of wat vind SP.A van beschutting voor weidedieren? De logica waarom een partij wel het ene dierenwelzijnsstandpunt onderschrijft, maar niet het andere, is ver zoek. Waarom is PVDA tegen een Brussels verbod op onverdoofd slachten? Het lijkt op pure willekeur. En dat komt omdat die partijen in zekere mate one-issue zijn: er is bijvoorbeeld geen logisch verband tussen Vlamingen of arbeiders aan de ene kant en bont of onverdoofd slachten aan de andere. Met uitzondering van DierAnimal: hun partijprogramma hoef je niet eens te lezen om de antwoorden te kennen.

DierAnimal heeft een voordeel dat ze zich als nieuwe partij nog niet heeft vastgezet in bepaalde standpunten over bijvoorbeeld veiligheid, sociale rechtvaardigheid of ecologische duurzaamheid. Vaak blijven partijen bij hun oude standpunten, ook al blijken die achteraf niet zo effectief te zijn om hun waarden te realiseren, uit schrik om gezichtsverlies te lijden door bochten te maken. Een nieuwe partij die voor iedereen opkomt, kan flexibeler op basis van het nieuwste en meest betrouwbare wetenschappelijk bewijs de beste standpunten van de andere partijen overnemen.

Een dierenpartij zoals DierAnimal is nodig in de politiek, omdat politiek beleid een invloed heeft op het welzijn van vele dieren. In België worden meer dan 300 miljoen veedieren per jaar gekweekt. Tel daar nog de miljoenen huisdieren en wilde dieren bij. Het gaat om gigantische hoeveelheden welzijn en leed. Een partij die zelfs maar een klein comparatief voordeel heeft ten opzichte van de andere partijen om dat dierenleed te verminderen, kan al snel het beste scoren op vlak van de verhoging van het welzijn op aarde.

Geplaatst in Blog | Een reactie plaatsen