Mondiale veganistisch-biologische landbouw waarschijnlijk haalbaar

Dat een goed gepland veganistisch voedingspatroon gezond is voor iedereen, dat wisten we al (American Dietetic Association). Maar kunnen we ook de wereldbevolking voeden met een veganistische (en liefst ook 100% biologische) landbouw? Talrijke projecten tonen reeds aan dat een veganistisch biologische landbouw alvast werkt op lokale schaal (dat bewijst het Vegan Organic Network). Maar hoe zit het met een wereldwijde veganistische landbouw?
In het laatste nummer van Growing Green International (het tijdschrift van het Vegan Organic Network) staat een interessant artikel (“Calculating our Nitrogen Footprint”, Jakub Olewski, GGI Nr. 26, 2010) dat een eerste, zeer hoopvol antwoord biedt op deze vraag.
Stel u voor: geen eiwitopname meer van vissen of van grazende dieren die schrale graslanden gebruiken… Beperkt dat niet het wereldwijde voedselaanbod? Zouden we dan extra bossen moeten kappen voor nieuw akkerland? En stel u voor: geen kunstmest en geen dierlijke mest… Kunnen we de akkers dan nog zo productief houden?
Het belang van deze vraag is niet te onderschatten. Het artikel kijkt naar twee dingen op mondiale schaal:
-Hoe zit het met de mondiale stikstofkringloop in een mondiale veganistische landbouw? Komen we toe met de “groene mest” van compost en stikstoffixerende planten?
-Hoe zit het met de eiwitvoorziening (proteïnen) in een mondiale veganistische voeding? Kan de landbouw nog evenveel eiwitten produceren om alle mensen te voeden?
Deze twee vragen zijn aan elkaar gekoppeld, want stikstof zit in eiwitten.
De antwoorden op bovenstaande twee vragen is telkens: ja. Waarschijnlijk kan de oppervlakte akkerland zelfs dalen en hebben we evenveel proteïnen in een veganistisch biologische landbouw. De stikstofvoetafdruk zal waarschijnlijk kleiner zijn, en de andere voetafdrukken (koolstofvoetafdruk, ecologische voetafdruk en watervoetafdruk) zullen zeer waarschijnlijk veel kleiner zijn (want er zal dus ook geen aardgas meer nodig zijn voor de productie van stikstofkunstmest, en er zal minder ontbossing en geen methaanuitstoot van runderen meer zijn).

Enkele interessante weetjes.
-Bijna de helft van de menselijke eiwitconsumptie afkomstig van dierlijke producten, komt van vis en grazende dieren (van extensieve landbouw, vaak op schrale graslanden waar geen gewassen kunnen groeien). De andere helft komt van dieren die gevoederd werden met granen en soja.
-Schakelen we over op een 100% veganistische maar niet-biologische landbouw, dan zal de oppervlakte akkerland zo’n 50% dalen, en het kunstmestgebruik zo’n 75%. Willen we alles ook nog eens biologisch, dan gaan we een deeltje van het vrijgekomen akkerland moeten gebruiken om er stikstoffixerende planten (peulvruchten zoals soja,…) te telen. Andere opties zijn

  • het verhogen van de stikstofefficiëntie in de landbouw (daar zit nog wat potentieel tot verbetering, en dat is het enige waar niet-veganistische, wel-biologische landbouwers aan denken),
  • het gebruik maken van menselijke mest (denk aan composttoiletten; momenteel verdwijnt veel stikstof via het toilet in de riolering…),
  • het gebruik maken van plantaardige eiwitbronnen uit de zee. We hebben de visconsumptie dan wel afgeschaft in een veganistische voeding, maar dat wil niet zeggen dat we met de zee niets meer kunnen doen: er zijn nog zeewieren en op termijn is er een groot potentieel voor het gebruik van microalgen als proteïnebron. De ecologische voetafdruk van zeewieren is alvast minstens 10 keer lager dan die van vis.

-Een 100% biologische landbouw, waarbij de consumptie van dierlijke producten niet daalt, is veel moeilijker te realiseren met het huidige beschikbare akkerland. En als straks 9 miljard mensen evenveel dierlijke producten zouden gaan eten als de gemiddelde westerling nu, dan wordt het nog moeilijker. Vleesvermindering is dus erg belangrijk indien men aan biologische landbouw wil doen zonder dat daarbij extra bossen moeten sneuvelen voor akkerland. We moeten er wel bij vermelden dat er nog een serieuze productiviteitsstijging verwacht wordt met agro-ecologie (bv. agroforestry). Dat zegt ook Olivier De Schutter, VN-speciaal rapporteur voor het recht op voeding.
-Gewassen hebben een stikstofefficiëntie van 30%, voor veedieren is dat gemiddeld 15%. Voor 1 gram stikstof in granen heb je dus 3 gram stikstof nodig, afkomstig van mest die aan de bodem wordt toegevoegd. Voor 1 gram stikstof in melk heb je wel 14 gram toegevoegde stikstof nodig, en voor vlees zelfs 21 gram. Als we nu de stikstof in gewassen laten opeten door veedieren die een efficiëntie van 15% hebben, is het niet verwonderlijk dat er veel stikstof verloren gaat.

Ook in het rapport Our Nutrient World van het Centre for Ecology and Hydrology staat een interessant schema van de mondiale stikstofcyclus (Figuur 3.1 in http://initrogen.org/uploads/rte/ONW.pdf). Als men in dat schema de stikstofstromen ‘veeteelt’ (livestock), ‘visvangst’ (fish catch) en ‘kunstmest’ (synthetic fertilizers) weglaat, zijn de stikstoffixerende planten (crop N2 fixation) waarschijnlijk reeds voldoende om in de mondiale stikstofbehoefte voor mensen te voorzien. En als extra pluspunt zal er veel minder stikstofverlies zijn naar zoetwaterbronnen (dus minder eutrofiëring van rivieren en kustwateren) en minder ammoniakemissies zijn in de atmosfeer (dus minder verzuring).

Naast stikstof vormen ook fosfor en kalium een schaarsteprobleem. Wat de fosforbemesting betreft, wordt ook aangeraden om minder vlees te eten, omwille van de lage efficiëntie van de veeteelt (Soil Association). Het gebruik van menselijke mest (uitwerpselen) in de landbouw kan ook bijdragen aan het sluiten van de fosfor- en stikstofkringlopen.

We moeten niet enkel kijken naar de mestproblematiek (het mestaanbod), maar ook naar het voedingsaanbod. Wat stikstofrijke proteïnen betreft, biedt een veganistisch-biologische landbouw een voldoende aanbod om alle mensen te voeden. Geldt dat ook voor alle andere essentiële voedingsstoffen? Momenteel zijn er geen enkele aanwijzingen dat een mondiaal veganistisch voedingspatroon een tekort zal opleveren voor een bepaalde voedingsstof. Zo dekt de mondiale productie van vitamine B12 (een essentieel supplement in een veganistische voeding) reeds 6 keer de totale behoefte van de menselijke wereldbevolking. Het meeste van die B12 gaat momenteel naar de veeteelt (http://www.cahiers-antispecistes.org/spip.php?article405).

En hoe zit het met landgebruik? Een studie van het Nederlandse Planbureau voor de Leefomgeving (Vleesconsumptie en Klimaatbeleid, 2008) modelleerde het toekomstige landbouwgrondgebruik bij een stijgende wereldbevolking. In het veganistische scenario zou het huidige akkerland ongeveer voldoende moeten zijn om 9 miljard mensen te voeden. Al het grasland (zowat 70% van de totale landbouwoppervlakte) hebben we niet meer nodig en kan dus natuurgebied worden. Een recentere studie in het wetenschappelijke topvakblad Nature (Exploring the biophysical option space for feeding the world without deforestation) gaf nog extra bewijs dat we straks 9 miljard mensen kunnen voeden met een veganistische landbouw, zonder extra landgebruik (zonder extra ontbossing), zelfs met lage opbrengsten (door bv. biologische landbouw). Sterker nog: enkel de veganistische landbouwscenario’s waren het meeste haalbaar.

Samengevat: waarschijnlijk is een mondiale veganistisch-biologische landbouw niet enkel haalbaar (kan het 7 miljard mensen voeden, en mits wat haalbare efficiëntieverbeteringen straks 9 miljard), maar biedt het ook milieuvoordelen in vergelijking het huidige mondiale landbouwsysteem (minder landbouwoppervlakte, minder eutrofiëring en minder verzuring).

Dit bericht werd geplaatst in Blog en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

5 reacties op Mondiale veganistisch-biologische landbouw waarschijnlijk haalbaar

  1. Rob Visser zegt:

    Interessant nieuws, Stijn. Ik heb het getweet. We zullen zien wat het oplevert.

  2. Beste Stijn,
    Uw reportage is heel lovenswaardig, maar bevat fundamentele fouten! Het is al meer dan honderd jaar bekend dat planten geen behoefte hebben aan grote hoeveelheden N-P-K!! en ten tweede dat alle planten hun stikstof behoeften kunnen fixeren uit de atmosfeer!!!( Julius Hensel : “Brod aus Steinen). Onze landbouwgronden zijn verarmd aan MINERALEN!!… en dit heeft zware gevolgen voor onze gezondheid!.. meer info over natuurlijke landbouw vindt je op mijn website: http://www.pure-milieutechniek.be Ook landbouwvereniging WERVEL (http://www.wervel.be/ ) heeft een goede reportage gebracht over het belang van mineralen in de landbouw: ” Landbouwbodems als zwarte doos” : http://www.pateo.nl/PDF/landbouwbodems_als_zwarte_doos.pdf
    Ook de bio-landbouw gebruikt MEST ipv mineralen!
    Een producent van plantaardige meststoffen en micro-organismen: Plant Health Care:http://www.planthealthcare.eu/index
    Plant Health Care schrijft: ” “Ook in de biologische teelt kan het bodemleven nog belangrijk verbeterd worden, namelijk door dierlijke meststoffen te vervangen door plantaardige en mineralen. Biologische tuinders maken veel gebruik van dierlijke meststoffen. Deze hebben een goede bemestende waarde maar zijn door de toegepaste hoeveelheden en het hoge aandeel fosfaat slecht voor het bodemleven. Door het gebruik van dierlijke meststoffen krijgen de meeste soorten rhizobacteriën geen kans om de planten te helpen bij de opname van mineralen. Rhizobacteriën (specifieke wortelbacteriën) helpen bij het binden van stikstof, vrijmaken van fosfaat en het produceren van hormonen. Als deze belangrijke bacteriën worden verdrongen door de darmbacteriën uit dierlijke mest heeft dit grote consequenties voor de plantengroei.
    Bron: Plant Health Care.( http://www.planthealthcare.eu/index)
    Zie ook mijn reportage in Wanttoknow: http://www.wanttoknow.nl/overige/terugkeer-van-bewezen-waarden-in-de-landbouw/

    vriendelijke groeten,

    Daelemans, Marc

    • stijnbruers zegt:

      Hallo Marc
      bedankt voor je interessante reactie, hoewel ik het geen ‘fundamentele fouten’ zou noemen. Je opmerking heeft niet een invloed op de haalbaarheid van een veganistisch-biologische landbouw, maar duidt op een ander belangrijk probleem: een goed bodemleven. Wat je schrijft is correct: kunst- en dierlijke mest is vaak schadelijk voor het bodemleven: er is meer dan enkel N-P-K, en die kunst- en dierlijke mest resulteert in lage hoeveelheden bodemschimmels en bacteriën die zeer nuttig zijn voor het toeleveren van bv. mineralen. Toch is het verhaal van stikstofkunstmest niet zo eenvoudig: weinig planten (behalve vlinderbloemigen en nog wat soorten) kunnen een bepaalde symbiose aangaan met stikstoffixerende bacteriën. Zie bv.
      http://blogs.groene.nl/betawetenschappers/can-we-fix-it-rhizobium-symbiose-op-elke-plantensoort-bisseling-geurts/ Dus ik weet niet wat je precies bedoelt met dat “alle planten hun stikstof kunnen fixeren”. Enkel die rhizobium bacteriën kunnen dat (uit je link naar Plant health Care: “Stikstofbindende bacteriën leggen stikstof uit de lucht vast en maken deze beschikbaar voor de plant. Planten kunnen zelf geen stikstof uit de lucht opnemen.”). Vlinderbloemigen hebben een bijzondere symbiose om veel van die stikstof op te nemen in de plant, omdat die planten veel suikers geven aan de rhizo bacteriën. Elke grond met veel van die stikstoffixerende bacteriën kan wel stikstof voorzien aan planten, maar zonder een symbiose met een plant is er het probleem van de suikerbehoefte van die bacteriën. Net zoals stikstofkunstmestproductie via het Haber-Boschproces veel energie kost om atmosferische N2 om te zetten naar stikstofverbindingen die de plant kan gebruiken (ammonium), is de stikstoffixatie door die bacteriën energie intensief, en hebben die bacteriën veel suikers nodig. Zonder een symbiose is die stikstoffixatie van vrije bacteriën dus eerder beperkt. Je zou dus kunnen zeggen dat elke plant die groeit op een grond met veel stikstoffixerende vrije rhizobiumbacteriën wel in beperkte mate stikstof kan opnemen van die bacteriën.
      Het is dus alvast geen goed idee om die vrije stikstoffixerende bacteriën (en ander waardevol bodemleven) ook nog eens te gaan doden of verdringen met bv. intensieve bodembewerking, landbouwchemicaliën of stalmest.
      Mvg
      Stijn

  3. Stijn, dit is het beste nieuws wat ik hoor van dit jaar.
    Het wordt hoog tijd dat wereldleiders het vleesverminderen gaan doorgeven, aan volgende generaties.
    Denk, denk WERELWIJD>

  4. Ferry zegt:

    Hmm, dat betekent dat er ook klimaatneutrale bio-ethanol gemaakt zou kunnen worden uit voedsel- en gewasresten. De pulp die overblijft, is weer geschikt voor groenbemesting.
    Wat overblijft is pure gedestilleerde zonneenergie. (Lees ook: “Alcohol can be a gas” van Mark Blume..

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s